Streszczenie
Wprowadzenie
Rozumienie zespołu nadpobudliwości ruchowej z deficytem uwagi (attention-deficit/hyperactivity disorder, ADHD) ewoluowało z czasem, jednak za osiowe objawy tego zaburzenia stale uważano zaburzenia uwagi i zachowania. Na początku XX wieku angielski pediatra Still jako pierwszy opisał „wadliwą kontrolę moralną” obejmującą niektóre objawy podobne do tych zawartych we współczesnej definicji ADHD. W ciągu kolejnego półwiecza objawy te były czasami uważane za następstwa uszkodzenia mózgu – urazu głowy lub zakażenia ośrodkowego układu nerwowego (OUN). Kiedy stwierdzono je u dzieci bez takich obciążeń w wywiadzie, uznano, że występuje u nich minimalne uszkodzenie mózgu (przejawiające się tylko zmianą zachowania), co doprowadziło do powstania terminu „minimalna dysfunkcja mózgu”. Określano w ten sposób zespół objawów obejmujący chwiejność emocjonalną, nieprawidłowy zapis EEG, deficyty motoryczne, swoiste trudności szkolne, nadruchliwość, impulsywność i mały zakres uwagi. Na określenie tych objawów stosowano również inne terminy, takie jak „minimalne uszkodzenie mózgu”, „organiczne zaburzenia uczenia się i zachowania”, „dewiacja organiczna” i „dewiacja OUN”.
W II wydaniu DSM objawy behawioralne obejmujące nadmierną aktywność, niepokój, rozpraszalność i mały zakres uwagi były opisywane jako elementy swoistego zaburzenia, hiperkinetycznej reakcji okresu dzieciństwa (lub dojrzewania). W DSM-III otrzymało ono nazwę zespołu z deficytem uwagi (attention deficit disorder), w DSM-IIIR5 – zespołu z deficytem uwagi i nadpobudliwością (attention-deficit hyperactivity disorder), a w DSM-IV i DSM-IVR jest opisywane jako zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (attention-deficit/hyperactivity disorder). Od DSM-III kryteria skupiają się wokół trzech osiowych objawów: zaburzeń uwagi, impulsywności i nadmiernej aktywności. Do czasów DSM-IIIR dorośli nie byli uwzględniani w definicji tego zaburzenia, potem to się zmieniło, ponieważ stwierdzono, że badania prospektywne na próbach klinicznych wykazują, że u mniej więcej jednej trzeciej dzieci z ADHD pewne objawy tego zaburzenia utrzymują się również w wieku dorosłym. Kryteria jednak uwzględniają początek ADHD przed siódmym rokiem życia. W DSM-IV pojawiły się kryteria rozpoznawania ADHD u dorosłych. Zauważono, że u większości chorych objawy (szczególnie nadruchliwość) zmniejszają swoje nasilenie pod koniec okresu dojrzewania i w wieku dorosłym. Niektórzy chorzy doświadczają wszystkich objawów do wieku średniego, natomiast u innych utrzymuje się tylko część z nich, co można rozpoznać jako ADHD w częściowej remisji. W tabeli 1 opisano różne podtypy ADHD. DSM-III obejmowało kategorię zespołu z deficytem uwagi, typ rezydualny, przeznaczoną dla chorych, u których nie występowały już objawy nadpobudliwości, ale zaburzeniauwagi i impulsywności powodowały pewnezaburzenia funkcjonowania społecznego i zawodowego.
W DSM-IV występuje również rozpoznanie ADHD bliżej nieokreślonego (BNO) dla chorych, których objawy i zaburzenia odpowiadają kryteriom podtypu ADHD, ale ich początek miał miejsce w siódmym roku życia lub później, oraz tych, którzy nie osiągnęli progu sześciu z dziewięciu objawów tego zaburzenia. Wytyczne nie precyzują dalej tego pojęcia, ale Faraone i wsp. badali dorosłych z ADHD o późnym początku (u 83% z nich objawy pojawiły się między 7 a 12 r.ż.) i podprogowymi objawami ADHD. Osoby z ADHD o późnym początku charakteryzowały się wzorcem sugerującym dziedziczenie rodzinne, schorzenia współistniejące i zaburzenia funkcjonowania podobnym do tego u osób spełniających wszystkie kryteria ADHD. Osobyz objawami podprogowymi charakteryzowały się natomiast mniej nasilonymi zaburzeniamii brakiem rodzinnego występowania zaburzeń, co świadczy o tym, że ADHD mogło nie być właściwym rozpoznaniem.
Diagnozowanie ADHD u dorosłych pozostaje w zasadzie niezmienione od opublikowania w 2000 roku DSM-IV-TR. Jak zauważyli McGough i Barkley, kryteria DSM nigdy nie zostały wystandaryzowane dla dorosłych, nie obejmują odpowiednich do ich poziomu rozwojowego objawów i progów, a także nie pozwalają na zidentyfikowanie niektórych dorosłych o znacznym nasileniu zaburzeń, którzy mogliby skorzystać z leczenia. Poniżej dokonano przeglądu czynników klinicznych i dostępnych narzędzi do oceny i rozpoznawania ADHD u dorosłych.
Dodaj do ulubionych