Streszczenie
Wprowadzenie
Duża liczba dzieci i nastolatków zgłaszających się do lekarza cierpi z powodu chorób psychicznych i może wymagać stosowania leków psychotropowych w ramach całego leczenia. Mimo zwiększania się możliwości wyboru leków, u wielu z tych pacjentów nadal uzyskuje się złe wyniki leczenia w związku z niewystarczającą reakcją na leki i nasilonymi działaniami niepożądanymi (adverse drug events, ADE). Biorąc pod uwagę obecne ograniczenia w dziedzinie psychiatrii dzieci i dorosłych, duże wyzwanie związane z przepisywaniem leków psychotropowych dzieciom często jest podejmowane przez psychiatrów leczących dorosłych, lekarzy rodzinnych i pediatrów. Zastanawiając się, czy dany lek jest odpowiedni dla określonego pacjenta, wszyscy lekarze muszą brać pod uwagę nie tylko takie czynniki jak ryzyko działań niepożądanych, reakcje członków rodziny na podobne leki psychotropowe oraz charakter i nasilenie choroby pacjenta, ale również czynniki psychospołeczne. Proces ten komplikuje świadomość, że niewłaściwy wybór może prowadzić do wystąpienia niemożliwych do tolerowania działań niepożądanych, złej skuteczności i w końcu, co być może najważniejsze, negatywnego stosunku do leków, które mogą okazać się pomocne. W psychofarmakologii dzieci i nastolatków nieskuteczność i działania niepożądane są często przytaczanymi motywami niestosowania się do zaleceń.
Obecnie dzieci leczone bez korzystnego udziału zindywidualizowanego genotypowania molekularnego, cechują się zaledwie 60% szansą na skuteczność w długotrwałej farmakoterapii. Na szczęście postępy w rozumieniu i wykorzystywaniu indywidualnych profilów farmakogenetycznych mogą prowadzić do poprawy jakości opieki medycznej nad dziećmi na poziomie indywidualnego doboru leków. Pickar sugerował, że nie ma innej specjalności, w której wykonywanie badań farmakogenetycznych byłoby bardziej niezbędne niż w psychiatrii. Farmakogenetyka psychiatryczna jest rozwijającą się dziedziną, która może pomóc lekarzom w opracowywaniu strategii zindywidualizowania leczenia i dostosowania terapii do poszczególnych pacjentów w celu optymalizacji skuteczności i bezpieczeństwa, co stanie się możliwe dzięki lepszemu zrozumieniu zmienności genetycznej i jej wpływu na reakcję na leczenie. W tym artykule omówiono, jaką rolę w praktyce klinicznej zindywidualizowanej psychofarmakologii mogą odegrać postępy w dziedzinie farmakogenetyki: przejście od dobierania leków metodą prób i błędów do indywidualnego doboru leków. Artykuł rzuca również światło na gromadzące się piśmiennictwo i podejmowanie zasad farmakogenetyki w nowoczesnym wyborze leków psychotropowych w populacji pediatrycznej.
Podstawy farmakogenetyki psychiatrycznej
Farmakogenetyka psychiatryczna polega na badaniu, w jaki sposób zmienność genetyczna (różnice między genami) wpływa na reakcję chorego na leki psychotropowe. Do najczęściej badanych enzymów cytochromu P450 (CYP) należą: 2D6, 2C19 i 2C9. Polimorfizmy i duplikacje genów tych enzymów odpowiadają za najczęstsze różnice w I fazie metabolizmu leków. Prawie 80% wszystkich stosowanych obecnie leków, w tym większość leków psychotropowych (tab. 1 i 2), jest metabolizowanych z udziałem tych szlaków metabolicznych. Należy również zauważyć, że czynniki genetyczne mogą odpowiadać za 20-95% zmienności w metabolizmie i następstwach działania leków.
Starsze i współczesne piśmiennictwo dzieli fenotypy metaboliczne na cztery podstawowe kategorie. Te kategorie, uszeregowane od najmniej do najbardziej wydajnego metabolizmu, są następujące: wolny metabolizm (poor metabolisers, PM; praktycznie brak metabolizmu z udziałem danego szlaku enzymatycznego); pośredni metabolizm (intermediate metabolisers, IM); szybki metabolizm (extensive metabolisers, EM; normalna szybkość metabolizmu) i bardzo szybki metabolizm (ultra-rapid metabolisers, UM). Dla potrzeb dyskusji w tym artykule zostaną wyjaśnione kwestie bezpieczeństwa i skuteczności dotyczące 15-25% dzieci, zaliczanych do kategorii PM lub UM.
Dodaj do ulubionych