Streszczenie
Wprowadzenie
Nie ma współczesnych, systematycznych badań kontrolowanych nad katatonią w dzieciństwie i w okresie dojrzewania. Wnioski w tym obszarze opierają się na doniesieniach kazuistycznych i mniejszych badaniach, które dostarczają informacji na temat częstości występowania katatonii u dzieci i młodzieży z rozpoznaniem zaburzeń afektywnych, psychotycznych, autystycznych, rozwojowych, spowodowanymi używaniem substancji oraz ogólnomedyczno-neurologicznych.
Przegląd stanów związanych z katatonią u dzieci i nastolatków przedstawiono w tabeli 1. Częstości objawów katatonicznych najczęściej występujących u chorych w tych grupach wiekowych zestawiono w tabeli 2. Współczynniki dla nietrzymania moczu i kału jako cech katatonii dostępne są wyłącznie w przypadku dzieci.
Te wyniki u dzieci najczęściej odpowiadają wynikom dotyczącym katatonii u dorosłych pacjentów. Kryteria schizofrenii spełnia 10-15% dorosłych chorych z katatonią. U dorosłych pacjentów stwierdza się też podłoże neurologiczne katatonii, jak również ogólnomedyczne czy związane z używaniem substancji psychoaktywnych. Chociaż nie są dostępne wyniki żadnych kontrolowanych badań nad leczeniem katatonii, w piśmiennictwie konsekwentnie przedstawia się korzyści z leczenia benzodiazepinami i barbituranami oraz terapią elektrowstrząsową (EW), bez względu na nasilenie i etiologię katatonii lub wiek pacjenta.
Katatonia została po raz pierwszy opisana w 1874 roku przez Kahlbauma jako odrębne zaburzenie mózgu o cyklicznym, naprzemiennymi postępującym przebiegu. W 1896 roku Kraepelin uznał ją za postać dementia praecox lub schizofrenii. W latach 70. XX wieku różni autorzy przedstawiali katatonię jako cechę zaburzeń afektywnych u dorosłych, zwłaszcza manii.
Ostatnie doniesienia przeczą rzadkości występowania katatonii u dzieci. W jednym z nich u w przybliżeniu 33% (12 z 38) dzieci ze schizofrenią obserwowano oznaki katatonii, chociaż nie postawiono żadnego formalnego jej rozpoznania. W innym badaniu 13 w grupie 198 dzieci i nastolatków będących pod psychiatryczną opieką ambulatoryjną stwierdzono 5% częstość występowania katatonii, a 17% w podgrupie z zaburzeniami psychotycznymi. Katatonia jest coraz częściej rozpoznawana jako zespół współwystępujący z autyzmem. W dwóch systematycznych badaniach katatonię stwierdzono u 12-17% nastolatków i młodych dorosłych z autyzmem. Ograniczenie tych badań stanowił nie w pełni opisany status leczenia. W przyszłych badaniach w niektórych przypadkach powinno się brać pod uwagę różnice między parkinsonizmem wywołanym przez leki przeciwpsychotyczne i katatonią.
Czy katatonia u dzieci i młodzieży jest rozpoznawana zbyt rzadko? We wczesnych latach 80. XX wieku katatonię uznano za niemal wygasłą. W ostatnich badaniach stwierdzono jednak, że współczynniki częstości występowania katatonii u dorosłych hospitalizowanych chorych leczonych psychiatrycznie mieszczą się w zakresie 7-17% i że chociaż objawy katatonii są łatwo rozpoznawalne, jest ona zbyt rzadko rozpoznawana u dorosłych z zaburzeniami afektywnymi i psychotycznymi, przez co swoiste metody leczenia katatonii, jak benzodiazepiny i EW, pozostają nie w pełni wykorzystane. Zbyt rzadkie rozpoznawanie katatonii może wynikać z przełomowej z historycznego punktu widzenia decyzji o klasyfikacji katatonii jako postaci schizofrenii, oddzielania w warunkach długoterminowej opieki ciężko chorych psychicznie od osób z zaburzeniami rozwojowymi, przekonania o braku metod leczenia katatonii oraz z lekceważenia przez psychiatrów badań przedmiotowego i neurologicznego.
Dodaj do ulubionych