Streszczenie
W przypadku badań przeprowadzonych na potrzeby wymiaru sprawiedliwości w postępowaniu cywilnym (roszczenia) i karnym (uszczerbek na zdrowiu ofiary przestępstwa, stan zdrowia sprawcy przestępstwa), szczególnie ważne jest dysponowanie obiektywnymi danymi mającymi walor niezależnego dowodu, który potwierdza lub obala wersję badanego zarówno odnośnie do samego zdarzenia urazowego, objawów, jak i związków między nimi. Największe trudności diagnostyczne sprawia opiniowanie osób z objawami PTSD w przeszłości, które całkowicie lub w znacznym stopniu ustąpiły pod wpływem stosowanego leczenia.
Kryteria diagnostyczne PTSD
Opisy stanu psychicznego zmienionego na skutek odniesionego urazu pojawiają się od setek lat. Spotykamy się z nimi w kodeksie Hammurabiego, Starym Testamencie, dziełach Homera i Szekspira. Zwykle opisywano te same grupy objawów, jak nawracające wspomnienia urazu, chęć unikania czegokolwiek, co przypominałoby uraz, i towarzyszące temu psychiczne pobudzenie – lęk i niepokój. Dzisiaj skutki psychiczne odniesionego urazu psychiatria klasyfikuje jako lęk społeczny, zaburzenia adaptacyjne, depresję, zaburzenia kontroli impulsów, uzależnienia, zaburzenia osobowości, ADHD, OCD, a nawet próby samobójcze i samobójstwa. W ostatnim 30-leciu najlepiej jednak udokumentowano charakterystyczne dla reakcji na uraz rozpoznania PTSD – zaburzenia stresowego pourazowego (zespół stresu pourazowego) i ASD/ASR – ostrego zaburzenia stresowego (ostra reakcja na stres). Ich wystąpienie było zależne od współistnienia wielu czynników predysponujących, podatności genetycznej, przedurazowej osobowości, zewnętrznego wsparcia społecznego, mechanizmów obronnych jednostki, a nawet przebiegu interwencji terapeutycznej.
Podczas gdy PTSD w DSM-IV (APA, 1994) zostało zakwalifikowane jako zaburzenie lękowe i włączone do kategorii zaburzeń lękowych (łącznie z ASD), w ICD-10 (WHO, 1992) zostało umiejscowione w osobnej kategorii zaburzeń związanych ze stresem (oprócz PTSD, ICD-10 do tej kategorii zalicza ostrą reakcję na stres, zaburzenia adaptacyjne i trwałą zmianę osobowości po ekspozycji na zdarzenie urazowe). Obie klasyfikacje wychodzą z założenia, że przyczyna zaburzenia jest znana. Jest nią wpływ szczególnie przerażającego lub katastroficznego zdarzenia stresującego (ICD-10), względnie zdarzenia urazowego lub ekstremalnego stresora (DSM-IV). Obie klasyfikacje uznają, że bez zdarzenia stresującego będącego nadrzędnym czynnikiem przyczynowym PTSD nie może wystąpić. W ICD-10 opis kryterium stresora wiąże się z ekspozycją na zdarzenie lub sytuację stresującą (o różnym czasie trwania), szczególnie przerażającą lub katastroficzną, taką, która wywoływałaby głęboki dystres u prawie każdego człowieka. Musi być zatem zdarzenie zawierające poważne zagrożenie utratą życia, naturalne lub spowodowane przez człowieka: katastrofy, wojna, wypadki, bycie świadkiem czyjejś gwałtownej śmierci, tortury, terroryzm, gwałt i inne agresywne przestępstwa. Zwraca uwagę, że zaburzenie jest szczególnie poważne i długotrwałe, jeśli stresor pochodzi od człowieka, ale ani bardzo poważne upokorzenie, ani żaden rodzaj rozczarowania nie spełnia kryteriów zdarzenia urazowego.
W DSM-IV fakt narażenia podzielono na bezpośrednią ekspozycję i bycie świadkiem konfrontacji ze zdarzeniem stresującym. Za wyjątkową sytuację powodującą PTSD można uznać rozpoznanie zagrażającej życiu choroby, ale niekiedy trudny poród może powodować PTSD. Nieco inaczej jest w ICD-10, gdzie stresujące zdarzenie życiowe w postaci poważnej choroby somatycznej będzie związane z zaburzeniem adaptacyjnym, a nie z PTSD. Choć część autorów stara się zawęzić zasięg kryterium stresu w PTSD, jeszcze więcej zalicza do niego powszechne zagrożenia życiowe, pojawiające się wcześniej czy później u większości ludzi, a stojące po przeciwnej stronie najbardziej ekstremalnych i długotrwałych urazowych doświadczeń, jakimi są obozy koncentracyjne i ludobójstwo. Gdy dowiadujemy się („bycie świadkiem”) o szczególnych zdarzeniach doświadczonych przez innych (informacja o gwałtownej napaści, poważnym wypadku, poważnym zranieniu doświadczonym przez członka rodziny lub bliskiego przyjaciela i zagrażającej życiu chorobie dziecka), spełnione zostaje kryterium stresora. Równocześnie jednak klasyfikacja DSM-IV dodaje subiektywną reakcję zagrożenia jako konieczną do przyjęcia diagnozy.
Dodaj do ulubionych