Przebieg zaburzenia afektywnego dwubiegunowego

Dawno odrzucono koncepcję wolnych od objawów okresów eutymii, którą przyjęto na podstawie wczesnych opisów zaburzeń dwubiegunowych. Obecnie zaczyna dominować pogląd, że zaburzenie to charakteryzuje przewlekły charakter i utrwalone deficyty. Przedstawiamy przegląd aktualnego piśmiennictwa dotyczącego przebiegu zaburzenia afektywnego dwubiegunowego, czynników mogących wpływać na rokowanie i częstych zaburzeń współistniejących.

Zaburzenie afektywne dwubiegunowe jest przewlekłą, trwającą do końca życia chorobą psychiczną, którą charakteryzuje występowanie okresów podwyższonego i obniżonego nastroju. Nowoczesne rozumienie tego zaburzenia jako odrębnej jednostki chorobowej sięga XIX wieku, kiedy to Falret jako pierwszy opisał folie circulaire. Na początku XX wieku Kraepelin zaproponował termin psychoza maniakalno-depresyjna i ujednolicił klasyfikację zaburzeń afektywnych, wprowadzając podział na psychozę maniakalno-depresyjną i depresję jednobiegunową. W 1980 roku formalnie wprowadzono rozróżnienie zaburzeń jedno- i dwubiegunowych do klasyfikacji diagnostycznych w DSM-III i utrzymano je w DSM-IV-TR. Zawarta tam opisowa definicja zaburzenia dwubiegunowego zakłada występowanie wyraźnych epizodów depresji (nieodróżnialnych od epizodów występujących w przebiegu zaburzeń afektywnych jednobiegunowych) i hipomanii/manii.
Zaburzenie afektywne dwubiegunowe obejmuje niejednorodną grupę zaburzeń nastroju. Badania obserwacyjne wykazują występowanie w próbach klinicznych szerokiego zakresu zaburzeń dwubiegunowych, do którego zalicza się hipomanię, cyklotymię, manię bez depresji, jak również zaburzenie afektywne dwubiegunowe typu I i II. Cały zakres stale ewoluuje. Włączenie niego lżejszych zaburzeń doprowadziło do oszacowania częstości zaburzeń afektywnych dwubiegunowych w populacji ogólnej na poziomie aż 8,3%. W tym artykule skupiono się na definicji zaburzeń dwubiegunowych z DSM-IV-TR, która jest najczęściej wykorzystywana w piśmiennictwie psychiatrycznym.

Wiek zachorowania

Wiek zachorowania na zaburzenie afektywne dwubiegunowe jest związany z czynnikami dziedzicznymi, przebiegiem klinicznym i wpływa na leczenie. Określano go różnymi metodami. Brano pod uwagę wiek w momencie rozpoczęcia leczenia, pierwszej hospitalizacji lub spełnienia po raz pierwszy kryteriów diagnostycznych. Wczesne badania dotyczyły przede wszystkim chorych leczonych w warunkach szpitalnych. Prawie wszystkie badania koncentrowały się na próbach klinicznych. Oznacza to, że, biorąc pod uwagę odsetek pacjentów z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym, którzy nie szukają leczenia, znaczna liczba chorych nie jest reprezentowana. Nie wiadomo, w jakim stopniu wpływa to na opisywany wiek zachorowania, ale na pewno zbyt mało reprezentowana okaże się grupa chorych na zaburzenie afektywne dwubiegunowe typu II i zaburzenia afektywne dwubiegunowe bliżej nieokreślone (BNO). Badania opierające się na retrospektywnych samoocenach również są oczywistym źródłem zafałszowań, podobnie wpływ ostatecznych późniejszych rozpoznań. Dostępnych jest stosunkowo niewiele danych prospektywnych dotyczących częstości pierwszego epizodu zaburzeń dwubiegunowych w populacji ogólnej i grupach dużego ryzyka.
Problem rozpoznań retrospektywnych dobrze obrazują badania sondażowe National Depressive and Manic Depressive Association, które sugerują, że w przypadku nawet do jednej trzeciej chorych upływa 10 lat do momentu ustalenia właściwego rozpoznania. U dzieci opóźnienie może być jeszcze większe, chociaż rozpoznanie w dzieciństwie pozostaje kontrowersyjne. Mniej więcej 50% dorosłych chorych nie było leczonych podczas pierwszego epizodu zaburzeń afektywnych, a w przypadku kobiet czas do rozpoznania i leczenia jest dłuższy. Pierwsze epizody często mają charakter depresji i są leczone w ramach podstawowej opieki zdrowotnej.