Streszczenie
Zrównoważony model systemu ogólnopsychiatrycznej opieki zdrowotnej dla dorosłych obejmuje wiele różnych elementów, w tym poradnie ambulatoryjne i przyszpitalne, zespoły leczenia środowiskowego, oddziały psychiatrycznej opieki doraźnej, środowiskowe stacjonarne formy opieki, oddziały dzienne i zakłady pracy chronionej. Opieka szpitalna w nowoczesnych systemach psychiatrycznej opieki zdrowotnej jest elementem, który prawdopodobnie powoduje najwięcej problemów. Wielu chorych i pracowników ochrony zdrowia nie jest usatysfakcjonowanych oferowanym leczeniem w warunkach szpitalnych. Postulują zmniejszenie niepokoju, stworzenie bezpieczniejszego i bardziej przyjaznego środowiska, ograniczenie stosowania przymusu, zwiększenie swobody oraz zmniejszenie dystansu społecznego między personelem a pacjentami, a także zmianę paternalistycznej postawy personelu szpitalnego. Szczególnie kobiety leczone w takich warunkach skarżą się na poczucie zagrożenia. Tego rodzaju zastrzeżenia i potrzeby są wyrażane niezależnie od nasilenia zaburzeń czy charakteru rozpoznań u osób korzystających z leczenia na oddziałach szpitalnych. Próbując odpowiedzieć na te potrzeby w wielu państwach europejskich, a także w Stanach Zjednoczonych, propagowano alternatywne wobec hospitalizacji formy leczenia. Celem było stworzenie ośrodków, do których w razie konieczności przyjmowano by chorych w celu leczenia ostrych objawów i które oferowałyby warunki niekliniczne, mniej formalny personel, krótsze pobyty i, być może, bardziej swoiste modele leczenia.
W 1971 roku w Stanach Zjednoczonych Mosher i wsp. opracowali model leczenia osób z pierwszym epizodem schizofrenii w warunkach pozaszpitalnych, w dysponującym sześcioma miejscami domu stojącym przy ruchliwej ulicy w podmiejskiej okolicy w północnej Kalifornii (projekt Soteria). Stosowano tam przede wszystkim interwencje psychospołeczne i w ograniczonym zakresie podawano leki przeciwpsychotyczne. Personel składał się z osób niebędących pracownikami ochrony zdrowia (z wyjątkiem jednego psychiatry), wybranych wśród zwolenników tej koncepcji. Wynik tego eksperymentu był satysfakcjonujący. Następstwem projektu Soteria były podobne przedsięwzięcia w USA i Szwajcarii. Wszystkie te alternatywne ośrodki dysponowały nie więcej niż piętnastoma łóżkami oraz zapewniały zbliżoną do domowej, odmienną od szpitalnej, atmosferę. Zwracano więcej uwagi na stworzenie terapeutycznych warunków społecznych. Tworzeniu takich alternatywnych wobec oddziałów szpitalnych form opieki sprzyjała panująca wówczas w społeczeństwie atmosfera, m.in. powszechne bardzo krytyczne nastawienie do wszystkich form zinstytucjonalizowanego leczenia.
Dodaj do ulubionych