Streszczenie
Inicjatywa MATRICS (Measurement and Treatment Research to Improve Cognition in Schizophrenia) proponuje ogólne standardy oceny zaburzeń neuropoznawczych w schizofrenii.
Najpopularniejszymi programami do treningu funkcji poznawczych w niemieckim obszarze językowym są CogPack i Zintegrowany program terapii psychologicznej (Integrierte Psychologische Therapie - programm, IPT). Tymczasem programy treningowe (o różnych hierarchiach ważności poszczególnych funkcji) cieszą się największą popularnością w krajach anglosaskich. Wyniki przeprowadzonych do tej pory badań ich skuteczności można określić jako zachęcające, a stwierdzają one, że przez trening jest możliwa w schizofrenii poprawa ograniczeń poznawczych na tyle znaczna, że przekłada się na funkcjonowanie ogólne. W celu optymalizacji metod treningowych konieczne są jednak dalsze badania.
Słowa kluczowe: schizofrenia, funkcje poznawcze, neuropsychologia, trening poznawczy, leczenie poznawcze
Punktem wyjścia stacjonarnego leczenia pacjentów z psychozami z kręgu schizofrenii jest najczęściej opanowanie objawów pozytywnych, co oznacza, że są one podstawowym celem działań terapeutycznych. W ostatnich latach coraz częściej jednak uznaje się, że dla dobrego zawodowego i społecznego funkcjonowania pacjenta oraz dla skuteczności bardziej złożonych, swoistych i nowoczesnych podejść terapeutycznych (głównie z zakresu terapii behawioralnej) decydujące znaczenie mają z jednej strony zaburzenia poznawcze, a drugiej – objawy negatywne, w mniejszym zaś stopniu – objawy pozytywne. Tym większym wyzwaniem na drodze do poprawy przebiegu choroby jest skuteczne leczenie zaburzeń funkcji poznawczych, w tym uwagi, koncentracji, pamięci i funkcji wykonawczych, jak również objawów negatywnych.
Zaburzenia funkcji poznawczych jako istotny cel leczenia
Dysfunkcje poznawcze zostały rozpoznane jako jeden z głównych objawów schizofrenii już w początkach ubiegłego wieku – zarówno przez Bleulera, jak i Kraepelina. Dopiero w latach 60. XX wieku zaczęto w pełni doceniać znaczenie i rolę zaburzeń poznawczych w tej chorobie. Istotne klinicznie objawy zaburzenia funkcji poznawczych stwierdza się u około 80% chorych na schizofrenię (1,5 do 2 odchyleń standardowych poniżej poziomu funkcjonowania osób zdrowych). Dlatego Heinrichs i Zakzanis przeprowadzili metaanalizę 204 badań porównujących zakres deficytów poznawczych u 7420 chorych na schizofrenię z grupą kontrolną 5865 osób zdrowych. Największe różnice badacze stwierdzili w zakresie pamięci, uwagi i funkcji wykonawczych, a nieco mniejsze – w funkcjach werbalnych i wzrokowo-przestrzennych. Profil poznawczy chorego na schizofrenię jest jednak pojęciem niejednorodnym. Zaburzenia z reguły dotyczą kilku domen poznawczych. Dotychczas nie udało się opracować swoistego dla schizofrenii modelu zaburzenia funkcji poznawczych, chociaż ich upośledzenie występuje już przy pierwszym zachorowaniu i wydaje się poprzedzać pierwsze objawy psychotyczne. W różnych badaniach wykazano, że wypadanie funkcji poznawczych w okresie dorastania jest dobrym predyktorem zachorowania na schizofrenię. O ile jednak deficyty poznawcze są w tej chorobie zauważalne, to w trakcie jej trwania utrzymują się zwykle na stałym poziomie i nie muszą być koniecznie skorelowane z aktualnym obrazem psychopatologicznym.
Dodaj do ulubionych