Streszczenie
Wprowadzenie
Zespół amnestyczny (ZA) cechuje się zaburzeniami pamięci epizodycznej, przy zachowanych innych aspektach funkcjonowania poznawczego, w tym innych aspektach pamięci (pamięci bezpośredniej/krótkotrwałej, pamięci semantycznej, pamięci operacyjnej, pamięci proceduralnej itd.). Najczęściej cechuje go zarówno amnezja wsteczna (amnesia retrograda), jak i amnezja następcza (amnesia anterograda). Zespół anamnestyczny często wiąże się z zaburzeniami orientacji (w czasie lub miejscu) oraz konfabulacjami. Zaburzenia amnestyczne znajdują się na pograniczu neurologii i psychiatrii, co potwierdzają zarówno klasyfikacje medyczne, jak i praktyka kliniczna. Celem pracy jest przedstawienie aktualnej klasyfikacji systemów pamięci, typologii ZA oraz przybliżenie diagnostyki, ze szczególnym uwzględnieniem roli neuropsychologa w procesie diagnostycznym.
Klasyfikacja systemów pamięci
Obecny w klasycznych podręcznikach psychiatrii podział pamięci na dawną i świeżą nie jest zgodny z aktualnym stanem wiedzy na temat funkcjonowania pamięci. Rodzaje pamięci można wyodrębnić ze względu na różne kryteria:
a) dowolność zapamiętywania:
– pamięć dowolna („zapamiętuję, gdyż staram się zapamiętać”),
– pamięć mimowolna („zapamiętuję mimochodem”),
b) typ zapamiętywanego materiału:
– pamięć deklaratywna („wiem co” – pamięć informacji),
– pamięć niedeklaratywna („wiem jak” – pamięć umiejętności i nawyków),
c) kryterium czasowe (odniesienia do przeszłości vs przyszłości):
– pamięć retrospektywna (pamięć zdarzeń minionych),
– pamięć prospektywna (pamięć czynności do wykonania w przyszłości),
d) organizację semantyczną zapamiętywanego materiału:
– pamięć materiału zorganizowanego/powiązanego (np. opowiadania, wykładu),
– pamięć materiału niezorganizowanego/niepowiązanego (np. listy zakupów, na której każdy produkt należy do innej kategorii),
e) rodzaj zapamiętywanego materiału:
– pamięć materiału przestrzennego,
– pamięć materiału słownego,
f) jawność śladów pamięciowych:
– pamięć jawna (explicite; „zdaję sobie sprawę z tego, że pamiętam”),
– pamięć niejawna (implicite; „nie zdaję sobie sprawy z tego, że pamiętam, ale moje zachowanie na to wskazuje” – np. przy prezentacji podprogowej bodźców),
g) związek ze stanem „tu i teraz”:
– pamięć operacyjna (treści ze wszystkich rodzajów pamięci jawnej mogą być na bieżąco przetwarzane w pamięci operacyjnej, która jest związana z uwagą),
– inne rodzaje pamięci (ta część systemów pamięci, z których jednostka w danym momencie nie korzysta).
Dodaj do ulubionych