Psychogeriatria: zagadnienia epidemologiczne

Epidemiologia psychiatryczna w aspekcie prognoz demograficznych

Postęp medycyny istotnie wydłużył życie ludzkie, co doprowadziło do zmiany struktury wiekowej populacji i jednocześnie znacząco zmieniło oblicze problematyki zaburzeń psychicznych. W 1990 roku na świecie żyło 488 milionów osób w wieku powyżej 60 r.ż., a według obecnych prognoz w 2030 roku ta liczba wzrośnie do 1300 milionów. Opisywana tendencja będzie widoczna szczególnie w krajach rozwijających się, gdzie iczba tych osób wzrośnie z 285 milionów w 1990 do miliarda w 2030 roku. W świetle danych Central Intelligence Agency (CIA) w 2011 roku osoby powyżej 65 r.ż. stanowiły 7,9% populacji światowej. W Polsce według danych Głównego Urzędu Statystycznego z 2010 roku osoby starsze niż 65 lat to 13,6% populacji. Dla porównania w 2000 roku było to 12,4%. Szacuje się, że w 2030 roku wskaźnik udziału osób w podeszłym wieku w populacji polskiej wyniesie 23,8% a w 2050 - 27,8%. Już w ubiegłym stuleciu prognozowano wyraźny wzrost liczebności osób w wieku poprodukcyjnym jako następstwo wyżu demograficznego z lat 50. XX wieku. Tak istotne zmiany struktury demograficznej nie są obojętne dla epidemiologii zaburzeń psychicznych i niosą ze sobą istotne implikacje kliniczne. Wśród zaburzeń psychicznych podeszłego wieku najczęstsze są zaburzenia lękowe, na drugim miejscu plasują się zaburzenia afektywne, a na trzecim - zaburzenia funkcji poznawczych. Rozpowszechnienie zaburzeń lękowych i afektywnych w ciągu życia u osób po 60 r.ż. jest istotnie niższe niż w populacji osób młodszych, nie dotyczy to jednak zaburzeń funkcji poznawczych. U podstaw tego zjawiska leżą zarówno przesłanki etiologiczne, jak i metodologiczne. Sugeruje się, że osoby powyżej 65 r.ż. mogą być istotnie odporniejsze na rozwój zaburzeń psychicznych z uwagi na urazowe doświadczenia związane z II wojną światową. Nie bez znaczenia jest również to, że poważne zaburzenia psychiczne wiążą się często z współwystępowaniem ciężkich chorób somatycznych, jak i ze zwiększoną śmiertelnością z przyczyn nienaturalnych. Ponadto, istotna wydaje się perspektywa epidemiologiczna badań w populacjach psychogeriatrycznych, którym może towarzyszyć błąd doboru - starsze osoby cierpiące z powodu zaburzeń depresyjnych, lękowych oraz zaburzeń funkcji poznawczych mogą niechętnie brać udział w badaniach lub ich szanse na udział mogą być mniejsze ze względu na stan zdrowia.