Dążymy do celu

Specyfika edukacji diabetologicznej najmłodszych

Dr n. med. Elżbieta Niechciał1
Dr n. o zdrowiu Sabina Przewoźniak2
Dr n. o zdrowiu Maia Stanisławska-Kubiak3

1Klinika Diabetologii i Otyłości Wieku Rozwojowego Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu

2Katedra Auksologii Klinicznej i Pielęgniarstwa Pediatrycznego Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu

3Katedra i Zakład Psychologii Klinicznej Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu

Adres do korespondencji: Dr Elżbieta Niechciał, Klinika Diabetologii i Otyłości Wieku Rozwojowego, Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu, ul. Szpitalna 27/33, 60-572 Poznań, tel.: +48 618 491 420, faks: +48 618 491 492, e-mail: e.niechcial@gmail.com

Według danych International Diabetes Federation (IDF Diabetes Atlas, Seventh Edition, 2015) na świecie liczba nowo zdiagnozowanych przypadków dzieci z cukrzycą typu 1 szacuje się na 86 tys. rocznie, w tym w Polsce ok. 2 tys. Równolegle ze wzrostem zapadalności na cukrzycę typu 1 obserwuje się przesunięcie szczytu zachorowalności ku coraz młodszym grupom wiekowym.[1,2]

Aktualny trend jest niepokojący nie tylko z powodu wydłużenia czasu trwania choroby w okresie dziecięcym i większego ryzyka rozwoju przewlekłych powikłań jeszcze przed osiągnięciem pełnoletności, ale także stanowi wyzwanie dla całego zespołu diabetologicznego prowadzącego edukację.

Nauka przez zabawę

Edukacja diabetologiczna to integralny element terapii cukrzycy typu 1. Chorzy wraz z utratą komórek β są pozbawieni nie tylko insuliny, ale tracą również naturalny regulator jej dostępności w organizmie.[3] Dlatego leczenie polega z jednej strony na uzupełnieniu insuliny, a z drugiej na przekazaniu pacjentowi wiedzy o chorobie, wymogach kontroli glikemii i rozumieniu jej znaczenia, dobieraniu dawek insuliny, ale też kontroli diety i wysiłku czy postępowania w sytuacjach specjalnych, np. w stresie lub dodatkowej chorobie.[2,4]

Przygotowaniem do realizacji tej części leczenia jest edukacja, która wymaga interakcji pomiędzy prowadzącym a uczącym się pacjentem. W wieku dziecięcym oczekiwana współpraca niejednokrotnie nie jest możliwa lub ograniczona, a głównym odbiorcą informacji stają się rodzice, których przygotowanie do przyswojenia trudnej wiedzy jest bardzo różne, a zmierzenie się z nową odpowiedzialnością silnie stresujące.

Podstawowym błędem jest myślenie, że dziecko jest zbyt małe, by uczyć je zarządzania własną chorobą. Edukacja diabetologiczna powinna być wdrożona od samego początku rozpoznania choroby. Trzeba dostosowywać ją do ciągle zmieniającego się stanu psychofizycznego chorującego dziecka, z uwzględnieniem jego zdolności percepcji i potrzeb. Bez względu na wiek aktywny udział pacjenta w procesie leczenia to warunek dobrej kontroli cukrzycy.[2,4-5] Przykładowo najbardziej adekwatną formą działania małego dziecka jest zabawa i poprzez nią uczy się najwięcej.

Czynności, których dziecko nie potrafi wykonać w sytuacji rzeczywistej czy zadaniowej, stają się dla niego łatwe i osiągalne w czasie zabawy. Wtedy ma okazję przenieść się w świat wyobraźni, co pozwala radzić sobie z takimi trudnymi sytuacjami jak iniekcja insuliny, odraczanie swoich potrzeb (np. chęć biegania lub jedzenia) czy smutek.

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Rozwiać poczucie winy

Od momentu diagnozy cukrzycy typu 1 należy wyjaśnić rodzicom i dzieciom, na czym polega choroba. Od najmłodszych lat dziecko powinno mieć [...]

Uczenie insulinoterapii

Leczenie cukrzycy typu 1 polega na czynnościowej, intensywnej insulinoterapii wraz z równoległą analizą stężeń glukozy. Insulinoterapia z powodów naturalnych sprawia wiele [...]

Wieczór z błędami

Kluczowym elementem w żywieniu dzieci z cukrzycą typu 1 jest planowanie posiłków. Ma to znaczenie w przypadku dzieci i młodzieży spożywających [...]

Samokontrola

Skrupulatnie prowadzona samokontrola to klucz do sukcesu w terapii cukrzycy typu 1. Tylko na podstawie rzetelnych zapisków można nauczyć się własnej [...]

Sytuacje szczególne

Kolejnym ważnym elementem w edukacji diabetologicznej są przygotowania pacjentów na sytuacje szczególne mogące wypływać na stężenie glikemii. Należy już sygnalizować u [...]

PODSUMOWANIE

Edukacja diabetologiczna to kluczowy element terapii cukrzycy typu 1. Powinna być wdrażana od samego początku choroby i dostosowana do etapów rozwoju [...]