Dążymy do celu

Różne oblicza insulinooporności

Dr hab. med. Monika Karczewska-Kupczewska

Klinika Chorób Wewnętrznych i Chorób Metabolicznych, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku

Adres do korespondencji: Dr hab. med. Monika Karczewska-Kupczewska, Klinika Chorób Wewnętrznych i Chorób Metabolicznych, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku, ul. Marii Skłodowskiej-Curie 24a, 15-276 Białystok, tel. 85 8317761, e-mail: monika3101@wp.pl

Insulinooporność określana jest jako zmniejszona odpowiedź organizmu na insulinę. Najczęściej łączy się ją z nadwagą lub otyłością, ale może występować również u osób z prawidłową masą ciała. Insulinooporność stanowi główny czynnik patogenetyczny cukrzycy typu 2 (DT2), predysponuje także do rozwoju aterogennej dyslipidemii, chorób układu krążenia, niektórych nowotworów, chorób neurodegeneracyjnych i innych schorzeń. Wczesne rozpoznanie insulinooporności może mieć duże znaczenie w zapobieganiu związanym z nią chorobom, a lepsze poznanie patogenezy może się przyczynić do opracowania nowych metod terapeutycznych.

Uważa się, że wiek XXI jest okresem epidemii otyłości i cukrzycy typu 2. Ogniwem łączącym te dwa stany jest insulinooporność, określana jako zmniejszona odpowiedź organizmu na insulinę, endo- lub egzogenną, w zakresie metabolizmu węglowodanów, lipidów i białek, a także działania na śródbłonek naczyniowy.

W takiej sytuacji do wywarcia efektu biologicznego niezbędne są większe stężenia insuliny we krwi. Zmusza to komórki β wysp trzustkowych do zwiększonej syntezy i sekrecji tego hormonu. Kompensacyjna hiperinsulinemia może towarzyszyć insulinooporności przez wiele lat, jednak z czasem zdolność komórek β do wytwarzania zwiększonych ilości insuliny ulega wyczerpaniu i rozwija się cukrzyca typu 2 – najpoważniejsza kliniczna konsekwencja insulinooporności. Należy jednak podkreślić, że insulinooporność i hiperinsulinemia predysponują także do rozwoju wielu innych chorób, które mogą pojawić się również u osób bez zaburzeń tolerancji glukozy; ryzyko tych chorób zwiększa się w przypadku wystąpienia cukrzycy.[1] Dlatego ważna jest ocena insulinooporności w codziennej praktyce lekarskiej, a w przypadku jej stwierdzenia – wdrożenie odpowiednich działań profilaktycznych.

Etiologia insulinooporności

Insulinooporność może występować w przypadku rzadkich zespołów genetycznych, takich jak:

  • insulinooporność typu A spowodowana mutacjami w genie receptora insuliny, INSR,
  • autoimmunologicznych, np. insulinooporność typu B spowodowana obecnością przeciwciał przeciwinsulinowych.


Zespoły te charakteryzują się znacznym upośledzeniem działania insuliny, rozwojem cukrzycy, hiperandrogenizacji u kobiet, a także rogowacenia ciemnego (acanthosis nigricans). Należy jednak zauważyć, że osoby z insulinoopornością w przebiegu tych zespołów, podobnie jak w przebiegu innych rzadkich zespołów genetycznych, takich jak np. zespół Rabsona-Mendenhalla czy lipodystrofie, stanowią tylko niewielki odsetek ogółu osób, u których możemy stwierdzić insulinooporność.[2]

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Patogeneza insulinooporności

Główne miejsca działania insuliny w organizmie to tkanka tłuszczowa, wątroba i mięśnie szkieletowe. W tkance tłuszczowej insulina pobudza adipogenezę, lipogenezę, natomiast [...]

Kliniczne konsekwencje insulinooporności

Najważniejsze kliniczne konsekwencje insulinooporności przedstawiono na ryc. 1.

Metody pomiaru insulinooporności

Z uwagi na opisane powyżej niekorzystne zdrowotne skutki upośledzonego działania insuliny oczywiste jest, że kluczową kwestią staje się ocena wrażliwości na [...]

Zapobieganie chorobom związanym z insulinoopornością i ich leczenie

W przypadku stwierdzenia insulinooporności powinniśmy rozpocząć leczenie niefarmakologiczne, polegające na modyfikacji stylu życia. W otyłości zalecana jest dieta ubogokaloryczna, tak aby [...]

Podsumowanie

Insulinooporność w istotny sposób wpływa na rozwój i obraz kliniczny cukrzycy typu 2, choć występuje również w cukrzycy typu 1. Metody [...]