Dostęp Otwarty

Konflikty w innych antygenach niż HPA1a

Około 5% przypadków AIMP/N jest spowodowane przeciwciałami przeciwko antygenowi HPA5b – dotyczy on kobiet o fenotypie HPA5aa. Rzadziej występuje AIMP/N spowodowana przeciwciałami przeciw antygenom HPA1b, HPA3a i HPA3b, HPA5a oraz HPA15a i b. Nasilenie małopłytkowości jest w tych konfliktach na ogół mniejsze niż w konflikcie z przeciwciałami anty-HPA1a, choć mogą wystąpić przypadki z głęboką małopłytkowością, a nawet krwawieniem do OUN. Bardzo rzadko występują przypadki AIMP/N spowodowane przeciwciałami przeciw antygenom HPA, które obecne są wyłącznie u ojca dziecka (tzw. antygeny prywatne) lub występujące z bardzo małą częstością w populacji. Wszystkie 27 antygenów HPA poznano dzięki temu, że spowodowały AIMP/N. W przypadkach wykrycia przeciwciał przeciw antygenom ojca, które nie reagują z płytkami dawców krwi o znanych antygenach, istnieje podejrzenie, że mamy do czynienia z przeciwciałami przeciw antygenom rzadko występującym lub jakiemuś nieznanemu antygenowi. W takich przypadkach istnieje wskazanie do prowadzenia dalszej diagnostyki, w której konieczne jest zastosowanie odpowiedniego zasobu metod molekularnych.

AIMP/N jest w Polsce, a także w innych krajach niedostatecznie często diagnozowana

Badania w kierunku AIMP/N w Polsce wykonywane są najprawdopodobniej wyłącznie w IHiT. W latach 2008-2011 skierowanych było na badania 108 kobiet (32 rocznie). Wykryto przeciwciała u 30/119 (28%). W 22 przypadkach były to przeciwciała przeciw 1a – 72%, 3b – 7%, 5b – 14%, 2b – 3%. Nie ustalono swoistości przeciwciał skierowanych przeciw płytkom ojca u 8 kobiet (7%).

Wykryto konflikt, czyli niezgodność antygenów, a nie wykryto (jeszcze?) przeciwciał u 26/108 (24%). Przeciwciała anty-HLA wykryto u 29 kobiet (27%). Porównanie tych danych z dotyczącymi liczby urodzeń wskazuje, że AIMP/N jest w Polsce niedostatecznie często diagnozowana.18-22

W 2009 roku było w Polsce 419 337 żywych (martwych 1748) urodzeń. Przyjmując częstość AIMP/N na poziomie 1/1000-1800 do diagnostyki powinno być kierowanych około 300 przypadków z wykrytym konfliktem, z czego 1/3 z głęboką małopłytkowością, a do diagnostyki kierowane jest, jak powiedziano wcześniej, ok. 30 kobiet rocznie. Wprowadzenie powszechnych badań w kierunku identyfikacji kobiet HPA1a ujemnych zwiększyłoby wykrywanie najczęstszego i najbardziej groźnego konfliktu powodującego AIMP/N

Diagnostykę AIMP/N prowadzi Zakład Immunologii Hematologicznej i Transfuzjologicznej IHiT: Pracownia Konfliktów Serologicznych, dr Małgorzata Uhrynowska, tel. 22 34 96600, wew. 221; Pracownia Immunologii Płytek i Leukocytów, prof. Krystyna Maślanka, tel. 22 3496 600, wew. 148, 206; Pracownia Genetyki Komórek Krwi i Chimeryzmu, dr Katarzyna Guz, tel. 22 3496 600, wew. 154.

Podsumowanie
• Alloimmunologiczna małopłytkowość płodów/noworodków (AIMP/N), powodowana przez przeciwciała przeciw antygenom płytek płodu wytwarzane przez matkę, występuje u 1/1000-2000 żywo urodzonych dzieci
i w 10-25% przypadków prowadzi do krwawienia do OUN i zgonu płodu. Choroba zarówno w Polsce, jak i innych krajach jest niedostatecznie często diagnozowana.
• Diagnostykę prowadzi się po wykluczeniu innych przyczyn małopłytkowości za pomocą metod serologicznych i molekularnych (określenie antygenów HPA matki, ojca, czasem płodu i noworodka) oraz serologicznych w celu wykrycia, ustalenia swoistości i stężenia przeciwciał. Przeciwciała mogą być niewykrywalne dostępnymi metodami lub wykrywalne dopiero po ukończeniu ciąży.
• Przeciwciała nie są groźne dla płodu, jeśli pochodzą z poprzedniej ciąży, a płód z aktualnej ciąży nie odziedziczył niezgodnego antygenu. Ustalić to można obecnie za pomocą badań DNA z kosmków lub amniocytów. W opracowaniu są metody badań HPA płodu z osocza ciężarnej.
• Najczęściej występującym (około 85%) i najcięższym jest konflikt w HPA1a, gdy kobieta HPA1bb (HPA1a ujemna) wytwarza przeciwciała przeciw HPA1a. Przeciwciała wytwarzają tylko kobiety posiadające allel HLA DRB3*0101.
• Identyfikacja kobiet HPA1a ujemnych, której można dokonać metodami molekularnymi lub serologicznymi, pozwala na wyłonienie kobiet zagrożonych AIMP/N z powodu tego najcięższego konfliktu płytkowego. Przy badaniach masowych ich koszt w Polsce wynosiłby kilkadziesiąt złotych za jedno badanie (a trzeba je wykonać raz w życiu).
• Przeciwciała przeciw innym antygenom niż HPA1a (1b, 3a/3b, 5a/b i 15a/b), a także HPA rzadko występującego, np. HPA9b, mogą też powodować AIMP/N o ciężkim przebiegu.
• AIMP/N jest w Polsce niedostatecznie często diagnozowana. Na badania kierowane są zaledwie około 32 przypadki rocznie, a przeciwciała lub konflikt wykrywamy u około połowy z nich. Teoretycznie w Polsce powinniśmy rozpoznawać około 300 przypadków AIMP/N rocznie.