Dostęp Otwarty

Hormonalna terapia zastępcza a ciśnienie tętnicze krwi

Ponieważ uważa się, że za wyższe wartości ciśnienia tętniczego krwi u kobiet po menopauzie odpowiedzialne jest w pierwszej kolejności niższe stężenie estrogenów, nasuwa się logiczny wniosek, że uzupełnianie estrogenów po menopauzie powinno mieć korzystny wpływ na ryzyko sercowo-naczyniowe. Tymczasem dane z badań klinicznych nie potwierdziły słuszności takiego rozumowania i stosowanie hormonalnej terapii zastępczej w prewencji sercowo-naczyniowej nie jest zalecane.

Wspólne stanowisko ginekologów i kardiologów dotyczące zwalczania czynników ryzyka sercowo-naczyniowego u kobiet w okresie okołomenopauzalnym, w praktycznym ujęciu omawiające zagadnienie stosowania hormonalnej terapii zastępczej, jednoznacznie wskazuje na większe ryzyko związane ze stosowaniem terapii hormonalnej u kobiet starszych, podkreślając, że nie należy jej stosować w tej grupie wiekowej. Jednocześnie należy pamiętać, że podejmując decyzję o leczeniu młodszych kobiet w okresie okołomenopauzalnym w celu złagodzenia objawów związanych z menopauzą, należy indywidualnie określić ryzyko sercowo-naczyniowe oraz potencjalne korzyści, jak i zagrożenia wynikające z takiej terapii [47].

Leczenie nadciśnienia tętniczego u kobiet po menopauzie

Mimo że aktualne wytyczne dotyczące postępowania w nadciśnieniu tętniczym nie różnicują postępowania terapeutycznego w zależności od płci, należy jednak w decyzjach klinicznych uwzględnić odrębności patofizjologiczne nadciśnienia po menopauzie i brać je pod uwagę przy indywidualizacji i wyborze terapii.

Wyniki wielu ostatnio opublikowanych randomizowanych badań klinicznych, zarówno kontrolowanych placebo, jak i porównujących aktywne leki z różnych grup, wyraźnie potwierdzają, że w leczeniu nadciśnienia tętniczego największą korzyścią jest skuteczne obniżenie wartości ciśnienia tętniczego, w dużej mierze niezależne od stosowanej w leczeniu grupy leków. Niemniej, w poszczególnych grupach chorych, wybór preparatu hipotensyjnego ogrywa istotną rolę w procesie leczenia nadciśnienia. Zdecydowanie podkreśla się konieczność indywidualizowania terapii hipotensyjnej w zależności od profilu ryzyka pacjenta, obecności uszkodzeń narządowych czy chorób współistniejących. Istotne dla wyboru preparatu są również dane na temat tolerancji stosowanego uprzednio leczenia, cena leku oraz preferencje pacjenta.

O wyborze leku hipotensyjnego u kobiet decyduje większa częstość występowania działań niepożądanych. W programie Treatment of Mild Hypertension Study wykazano, że kobiety zgłaszają dwukrotnie więcej działań ubocznych leków przeciwnadciśnieniowych niż mężczyźni [48]. W wyniku stosowania leków diuretycznych u kobiet częściej dochodzi do hiponatremii i (lub) hipokaliemii, natomiast u mężczyzn częściej rozwija się hiperurykemia. Podczas stosowania inhibitorów konwertazy angiotensyny dwukrotnie częściej u kobiet występuje kaszel, a przy leczeniu antagonistami wapnia częściej obserwowane są obrzęki.

Lekami pierwszego rzutu w leczeniu nadciśnienia są leki z pięciu grup: diuretyki, beta-adrenolityki, antagoniści kanałów wapniowych, inhibitory konwertazy angiotensyny, antagoniści receptora dla angiotensyny. Ze względu na większą sodowrażliwość kobiet po menopauzie, wydaje się, że lekami pierwszego wyboru powinny być diuretyki. Dodatkowe korzyści może przynieść zwłaszcza stosowanie tiazydów, które hamują kalciurię i tym samym wspomagają leczenie osteoporozy. Jest to jedyna grupa leków, której ochronny wpływ na kości został udowodniony. Nie są to jednak leki obojętne metabolicznie, co obniża ich wartość w leczeniu nadciśnienia u kobiet z zaburzeniami gospodarki lipidowej czy węglowodanowej.

U chorych z izolowanym nadciśnieniem skurczowym zalecane jest w pierwszym rzucie leczenie długodziałającymi dihydropirydynowymi antagonistami kanałów wapniowych. Inhibitory konwertazy angiotensyny u starszych kobiet z nadciśnieniem tętniczym mogą spowalniać lub zatrzymywać proces zmniejszania siły mięśniowej. Stosowanie beta-adrenolityków u kobiet, zwłaszcza w starszych grupach wiekowych, napotyka na duże trudności – głównie ze względu na słabsze działanie (mniejsza wrażliwość receptorów).

Podsumowanie

Mimo pewnych odrębności w porównaniu z mężczyznami, dotyczących patogenezy, rozwoju powikłań czy tolerancji leków hipotensyjnych, zasady leczenia nadciśnienia tętniczego nie różnią się istotnie u obu płci. Skuteczne leczenie nadciśnienia tętniczego u kobiet może przynosić wymierne korzyści. W praktyce klinicznej należy zwracać szczególną uwagę na wybór leków hipotensyjnych poprawiających jakość życia: należy stosować preparaty o długim czasie działania podawane raz dziennie.