Wrodzone choroby tkanki łącznej: zespół Marfana

dr n. med. Mariusz Ciołkiewicz1
lek. Agata Ciołkiewicz2
prof. dr hab. n. med. Anna Kuryliszyn-Moskal1

1Klinika Rehabilitacji, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku

2Oddział Chorób Wewnętrznych o profilu kardiologicznym, Samodzielny Szpital Miejski im. PCK w Białymstoku

Adres do korespondencji: dr n. med. Mariusz Ciołkiewicz, Klinika Rehabilitacji, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku, e-mail: marjanc40@gmail.com

Zespół Marfana (MFS – Marfan syndrome) jest najczęstszą dziedziczoną autosomalnie dominująco wrodzoną chorobą tkanki łącznej, spowodowaną mutacją genu fibryliny 1. Manifestacje kliniczne wiążą się głównie z zajęciem układu krążenia, układu ruchu i narządu wzroku. Ostre zespoły aortalne występujące w młodym wieku, takie jak rozwarstwienie i pęknięcie aorty wstępującej, znacząco pogarszają rokowanie pacjentów z MFS. Istotną rolę w zapobieganiu tym powikłaniom odgrywają: wykrycie bezobjawowego istotnego poszerzenia aorty za pomocą badań obrazowych, farmakoterapia i elektywna operacja wymiany aorty. Wczesne rozpoznanie choroby i ścisły nadzór pozwalają na istotną poprawę rokowania.

Patogeneza

Zespół Marfana jest najczęstszą wrodzoną chorobą tkanki łącznej. Wiąże się z mutacjami genu FBN1 prowadzącymi do zaburzeń struktury i czynności białka fibryliny 1. W przebiegu MFS dochodzi do zajęcia wielu narządów, a częstość jego występowania szacuje się na 2-3 przypadki na 10 tys. niezależnie od płci i rasy.1,2 Nazwa choroby pochodzi od nazwiska paryskiego pediatry Antoine’a Bernharda-Jeana Marfana, który opisał zespół nieprawidłowości szkieletowych u 5-letniej dziewczynki. W 1943 r. pojawiły się doniesienia o tętniaku rozwarstwiającym aorty wstępującej u pacjentów z MFS.

MFS jest chorobą dziedziczoną w większości przypadków (70-85%) autosomalnie dominująco, pozostałe przypadki to nowe mutacje. Opisano ponad 500 mutacji genu FBN1 (chromosom 15) z dużą penetracją i różnorodną ekspresją, co tłumaczy dużą zmienność objawów. Za czynnik ryzyka wystąpienia mutacji uznaje się późny wiek ojca. Chorzy z MFS są w pełni sprawni intelektualnie. Prawdopodobnie na MFS cierpieli: faraon Echnaton, Abraham Lincoln, Siergiej Rachmaninow, a także Niccolò Paganini.

Fibrylina 1 jest białkiem o złożonej budowie transportowanym do macierzy zewnątrzkomórkowej. Stanowi ona główny składnik mikrofibryli tworzących elastyczne włókna, które umożliwiają rozciąganie się m.in. skóry, więzadeł i naczyń krwionośnych, w tym błony środkowej aorty.3 Mikrofibryle są także magazynem transformującego czynnika wzrostu β (TGFβ – transforming growth factor β), kontrolującego podziały, różnicowanie, wzrost i apoptozę komórek. Fibrylina 1, łącząc się z TGFβ, prowadzi do jego inaktywacji i reguluje jego dostępność.

Mutacje genu FBN1 skutkują zaburzeniami struktury, funkcji i transportu fibryliny 1 z komórki z towarzyszącym zmniejszeniem zdolności do tworzenia mikrofibryli oraz aktywacją TGFβ z następczym przerostem i niestabilnością tkanek. Efektem tego jest...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Objawy

Cechami charakterystycznymi MFS są wysoki wzrost z nieproporcjonalnie długimi kończynami dolnymi oraz arachnodaktylia (długie, pająkowate palce dłoni). Cechy dysmorficzne to niewielkie [...]

Diagnostyka

Niezwykle istotny w diagnostyce MFS jest wywiad rodzinny dotyczący występowania choroby. W badaniu klinicznym zwracają uwagę: wysoki wzrost, długie kończyny dolne [...]

Diagnostyka różnicowa

Rozpoznanie fenotypu MASS (myopia, mitral valve prolapse, aortic dilatation, skin involvement, skeletal involvement), czyli choroby podobnej w obrazie klinicznym do MFS, [...]

Postępowanie w zespole Marfana

Głównym czynnikiem znacząco pogarszającym rokowanie w MFS jest poszerzenie i rozwarstwienie aorty.8 Nawet do 90% pacjentów z MFS będzie miało w [...]

Zalecenia ogólne

Chory powinien prowadzić oszczędzający tryb życia i wykonywać nieforsujące prace. Ograniczenia wysiłku fizycznego należy zalecać indywidualnie. Pacjent powinien unikać sportów kontaktowych, [...]

Ciąża

Kobiety z MFS powinny przemyśleć decyzję o poczęciu z uwagi na prawdopodobieństwo urodzenia dziecka z MFS równe 50%, możliwość pęknięcia tętniaka [...]

Poród

Poród drogami natury jest zalecany, jeśli wymiar aorty nie przekracza 40 mm i nie następuje jej poszerzenie w trakcie ciąży. W [...]

Podsumowanie

MFS jest najczęstszą dziedziczoną autosomalnie dominująco chorobą tkanki łącznej, a jej główne objawy wiążą się z zajęciem układu krążenia, układu ruchu [...]