Dostęp Otwarty

Geriatria

Jak unikać błędów w farmakoterapii osób starszych? Nowe kryteria STOPP/START

Dr n. med. Katarzyna Broczek

Klinika Geriatrii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

Small broczek005 x opt

Dr n. med. Katarzyna Broczek

Działania niepożądane leków u osób starszych stanowią poważny i narastający problem zdrowia publicznego. Czynnikami ryzyka działań niepożądanych są wielolekowość i zalecanie nieodpowiednich leków. Często zapomina się, że nieprawidłowe leczenie obejmuje również zaniechanie leczenia osób starszych mimo braku przeciwwskazań.

Przydatne skróty anglojęzyczne

ADR (adverse drug reaction) – działanie niepożądane leku

ADE (adverse drug event) – niepożądane zdarzenie związane z leczeniem

IP (inappropriate prescribing) – nieprawidłowe zalecanie leków

PIMs (potentially inappropriate medications) – potencjalnie nieprawidłowe leki

PPOs (potential prescribing omissions) – potencjalne zaniechanie leków

STOPP (screening tool of older persons’ prescriptions) – narzędzie przesiewowe do oceny leków osoby starszej

START (screening tool to alert to right treatment) – narzędzie przesiewowe do rozpoczynania odpowiedniego leczenia

W 2008 roku powstały pierwsze wytyczne STOPP/START przedstawiające leki zbyt często i zbyt rzadko stosowane u pacjentów geriatrycznych (wyjaśnienie skrótów – patrz ramka). Znalazły one znaczącą pozycję w praktyce klinicznej i badaniach naukowych. Od czasu ich ogłoszenia opublikowano 74 artykuły, w tym 45 oryginalnych prac badawczych, opisujących zastosowanie tych wytycznych w 24 krajach. Przydatność kliniczną tych kryteriów potwierdzają między innymi następujące wyniki badań:

1. Stosowanie leków z listy STOPP związane było w istotny sposób z występowaniem zdarzeń niepożądanych.

2. Jednorazowe zastosowanie kryteriów STOPP/START u hospitalizowanych pacjentów w starszym wieku przyczyniało się do bardziej odpowiedniego leczenia, a pozytywny efekt utrzymywał się po pół roku.

3. Zastosowanie kryteriów STOPP/START w czasie pierwszych 72 godzin pobytu osoby starszej w szpitalu zmniejszało o prawie 10 proc. ryzyko niepożądanych zdarzeń i skracało czas hospitalizacji o trzy dni.


W związku z wprowadzaniem na rynek nowych leków oraz pojawieniem się wyników badań z zakresu farmakologii zaistniała potrzeba uaktualnienia wytycznych STOPP/START. Postanowiono skorzystać z wiedzy ekspertów z całej Europy, podczas gdy pierwsze kryteria były walidowane wyłącznie przez ekspertów brytyjskich.

Wybrano panel 19 ekspertów z 13 krajów, w tym z Polski (prof. dr hab. med. Tomasz Grodzicki). Proces tworzenia nowej wersji wytycznych STOPP/START składał się z ośmiu faz:

1. Rewizja dotychczasowych kryteriów przez ekspertów i propozycje zmian: dodania lub usunięcia kryteriów

2. Wersja robocza pierwsza kryteriów STOPP/START

3. Przegląd medycznych baz danych (PubMed, Embase, Cochrane) w celu dobrania publikacji wspierających nowe kryteria STOPP/START

4. Wersja robocza druga kryteriów STOPP/START

5. Walidacja metodą Delphi – pierwsza runda (19 ekspertów)

6. Wersja robocza trzecia kryteriów STOPP/START

7. Walidacja metodą Delphi – druga runda (19 ekspertów)

Small 9560

Tabela 1. Kryteria STOPP/START usunięte z nowej wersji wytycznych (przykłady).

Small 9576

Tabela 2. Proponowane kryteria STOPP/START odrzucone przez panel ekspertów w procesie walidacji metodą Delphi (przykłady).

8. Wersja robocza czwarta kryteriów STOPP/START (wersja końcowa)