Sympozjum: endokrynologia

Interpretacja wyników badań czynności tarczycy w codziennej praktyce lekarskiej

prof. dr hab. med. Marek Ruchała, lek. Nadia Sawicka

Katedra i Klinika Endokrynologii, Przemiany Materii i Chorób Wewnętrznych, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu

Adres do korespondencji: prof. dr hab. med. Marek Ruchała, Katedra i Klinika Endokrynologii, Przemiany Materii i Chorób Wewnętrznych, Szpital Kliniczny im. Heliodora Święcickiego, ul. Przybyszewskiego 49, 60-355 Poznań. E-mail: mruchala@ump.edu, tel. (61) 869 13 30, faks (61) 869 16 82

Problematyka interpretacji wyników badań czynności tarczycy jest istotna nie tylko ze względu na rozpowszechnienie chorób tego gruczołu w populacji, ale przede wszystkim w związku z konsekwencjami wynikającymi z niepoprawnej interpretacji wyników badań stężeń TSH, fT4, fT3 czy miana przeciwciał przeciwtarczycowych.

CELE ARTYKUŁU

Po przeczytaniu artykułu Czytelnik powinien umieć:

• zlecić odpowiednie badania czynności tarczycy w zależności od choroby

• zinterpretować wyniki badań czynności tarczycy

Układ dokrewny, w tym gruczoł tarczowy, zapewnia homeostazę organizmu w zmieniających się warunkach wewnętrznych i zewnętrznych ustroju. Symptomatologia chorób tarczycy niezwykle często przebiega pod wieloma maskami i pacjenci z zaburzeniami endokrynologicznymi szukają pomocy z powodu dolegliwości związanych z układem krążenia, przewodem pokarmowym czy zaburzeniami miesiączkowania. Leczenie przyczynowe wymaga ustalenia właściwego rozpoznania, które zawsze powinno się opierać na całościowym ujęciu problemu klinicznego chorego.

Celem niniejszej pracy jest przekazanie aktualnej wiedzy na temat interpretacji wyników badań czynności tarczycy pomocnej w codziennej praktyce lekarskiej. Warto podkreślić, że trafne rozpoznanie zawsze opiera się na badaniu podmiotowym i przedmiotowym chorego, a parametry laboratoryjne uzupełniają proces diagnostyki i leczenia. Dodatkową trudnością w analizie badań układu wydzielania wewnętrznego jest konieczność jej przeprowadzania z uwzględnieniem współzależności między poszczególnymi gruczołami endokrynnymi. Należy także pamiętać, że wiele leków oraz substancji chemicznych stosowanych powszechnie może istotnie modyfikować czynność hormonalną przysadki i tarczycy.

Repetitio est mater studiorum, czyli o układzie podwzgórze-przysadka-tarczyca raz jeszcze

Znajomość podstaw fizjologii układu podwzgórze-przysadka-tarczyca jest niezbędna do prawidłowej interpretacji wyników badań laboratoryjnych. Dowodów na to, jak istotne jest systematyczne przypominanie z pozoru oczywistych informacji, dostarczają doświadczenia codziennej praktyki lekarskiej. Przykładem z niedalekiej przeszłości jest przypadek pacjentki, u której włączono substytucję lewotyroksyną z powodu nieoznaczalnego stężenia tyreotropiny (TSH – thyroid-stimulating hormone), błędnie interpretując wynik badania jako obraz niedoczynności tarczycy.

Działanie układu podwzgórze-przysadka-tarczyca opiera się na sprzężeniu zwrotnym ujemnym. Podwzgórze wydziela tyreoliberynę (TRH – thyrotropin-releasing hormone), która pobudza przysadkę do uwalniania TSH. Hormon tyreotropowy pobudza tarczycę do s...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Hormon tyreotropowy – TSH

Oznaczanie stężenia TSH we krwi jest najbardziej dostępnym i rozpowszechnionym testem laboratoryjnym z panelu badań hormonalnych. Badanie to wykonuje się z wykorzystaniem czułych metod [...]

Hormony tarczycowe

Hormony tarczycowe to tyroksyna oraz trijodotyronina. Są one w odpowiednio 99,98% oraz 99,80% transportowane z białkami. Natomiast aktywność biologiczną wykazują frakcje wolne – [...]

Przeciwciała przeciwtarczycowe

Choroby autoimmunologiczne tarczycy występują stosunkowo często. W ich rozpoznaniu pomocne jest stwierdzenie podwyższonego miana przeciwciał skierowanych przeciwko antygenom tarczycowym. Przeciwciała przeciwtarczycowe o znaczeniu [...]

Tyreoglobulina

Tyreoglobulina (Tg – thyroglobulin) jest głównym składnikiem koloidu pęcherzykowego tarczycy. Do krwiobiegu przedostaje się w znikomym stopniu w zapaleniu tarczycy lub w raku zróżnicowanym [...]

Kalcytonina

Kalcytonina (CT – calcitonin) wytwarzana jest w komórkach okołopęcherzykowych tarczycy (komórkach C) i jej rola polega na obniżaniu stężenia wapnia i fosforanów we krwi. [...]

Antygen rakowo-płodowy

Oprócz kalcytoniny również antygen rakowo-płodowy (CEA – carcinoembryonic antigen) wykorzystuje się do monitorowania pacjentów poddanych tyreoidektomii z powodu raka rdzeniastego tarczycy. Jego [...]

Podsumowanie

Interpretacja wyników badań czynności tarczycy jest nieodzownym elementem codziennej praktyki lekarskiej zarówno w podstawowej opiece zdrowotnej, jak i w pracy wielu specjalistów. Powyższe opracowanie [...]