Sympozjum: toksykologia

Nowe syntetyczne środki psychoaktywne – dopalacze

lek. Magdalena Łukasik-Głębocka

Zakład Medycyny Ratunkowej Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu

Oddział Toksykologii Szpitala Miejskiego im. Franciszka Raszei w Poznaniu

Adres do korespondencji: lek. Magdalena Łukasik-Głębocka, Zakład Medycyny Ratunkowej Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu; Oddział Toksykologii Szpitala Miejskiego im. Franciszka Raszei w Poznaniu, ul. Mickiewicza 2, 60-834 Poznań. Tel. 604 073 069, e-mail: magda.glebocka@op.pl

Dopalacze to potoczne określenie produktów zawierających syntetyczne środki psychoaktywne, oferowanych jako substytuty substancji kontrolowanych. Jak dotąd zidentyfikowano w nich dziesiątki nowych związków o bardzo różnej budowie chemicznej i różnym oddziaływaniu na organizm człowieka. Syntetyczne narkotyki zmieniły obraz narkomanii w Polsce i na świecie.

CELE ARTYKUŁU

Po przeczytaniu artykułu Czytelnik powinien:

• rozumieć podstawy farmakologiczne działania dopalaczy

• umieć wytłumaczyć pojęcie „dopalacze” swoim pacjentom

• rozpoznawać objawy wskazujące na spożycie dopalaczy

• umieć wdrożyć podstawowe postępowanie lekarskie u osoby, która używała dopalaczy

• rozpoznawać objawy wskazujące na odstawienie dopalaczy u osoby uzależnionej

• umieć wytłumaczyć choremu ryzyko uzależnienia związane z przyjmowaniem dopalaczy

• rozpoznawać sytuacje wymagające przekazania chorego do ośrodka leczenia zatruć oraz terapii uzależnień

W ostatnich latach odnotowuje się znaczny wzrost używania nowych syntetycznych substancji psychoaktywnych, tzw. designer drugs, czyli narkotyków projektowanych. Środki te często nazywa się także dopalaczami. Określenie to nie ma charakteru naukowego i potocznie stosowane jest w odniesieniu do produktów zawierających różne substancje psychoaktywne, które nie zostały objęte kontrolą prawną i mogą stanowić substytuty nielegalnych narkotyków.

Nowe syntetyczne substancje odurzające zaczęły się pojawiać w Europie i USA w latach 80. XX wieku. Szczególną popularność zyskały po utworzeniu sieci tzw. smart shopów, czyli legalnie działających sklepów oferujących je pod pretekstem sprzedaży „produktów kolekcjonerskich”, „kadzidełek”, „nawozów do kwiatów”, „soli do kąpieli” itp. W Polsce pierwsze sklepy z dopalaczami powstały w 2008 r. Zamknięto je w 2010 r., kiedy używanie tych produktów stało się problemem społecznym. Obecnie nowe narkotyki rozprowadzane są przede wszystkim drogą sprzedaży internetowej.1

Dopalacze zawierają wiele naturalnych i syntetycznych związków o działaniu euforyzującym, stymulującym i halucynogennym. Do stymulujących składników dopalaczy należą głównie pochodne piperazyny, katynonu, amfetaminy i kokainy. Inną popularną grupę dopalaczy stanowią mieszanki ziołowe, w skład których wchodzą nie tylko komponenty pochodzenia roślinnego, ale także substancje syntetyczne, przede wszystkim kannabinoidy.1,2 Główne grupy związków aktywnych występujących w dopalaczach przedstawiono w tabeli 1.1-3

Aktywność biologiczna, toksyczność ostra i przewlekła, interakcje, potencjał uzależniający, a co za tym idzie następstwa zdrowotne używania tych środków w większości przypadków nie były nigdy badane i są trudne do przewidzenia. Wiedzę o nich czerp...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Pochodne piperazyny

Substancjami, które zastosowano jako pierwsze w dopalaczach o działaniu stymulującym, były pochodne piperazyny. Pierwszy wykorzystany w nich związek to N-benzylopiperazyna (BZP), którą od lat [...]

Katynony

Pochodne katynonu stanowią dużą grupę nowych syntetycznych narkotyków. Związki te otrzymano poprzez modyfikację cząsteczki katynonu (S)-2-amino-1-fenylo-1-propanonu, naturalnego związku, obecnego w liściach czuwaliczki [...]

Pochodne kokainy

Wśród nowych substancji psychoaktywnych zidentyfikowano także pochodne kokainy – 3-(p-fluorobenzoiloksy)tropan (4-fluorotropakokainę, pFBT) i dimetokainę.1 Związki te mają postać białego proszku, który przyjmuje [...]

Kannabinoidy

Kannabinoidy to związki naturalne i syntetyczne, o różnej strukturze, które łączy mechanizm działania, czyli oddziaływanie poprzez receptory kannabinoidowe CB1 i CB2. Receptory te stanowią [...]

Pochodne ketaminy i fencyklidyny

W dopalaczach wykryto także pochodne ketaminy i fencyklidyny (PCP), antagonistów receptorów NMDA o działaniu dysocjacyjnym. Związki te rozprowadza się jako legalne zamienniki tych kontrolowanych [...]

Tryptaminy

Tryptaminy wykazują podobieństwo strukturalne do serotoniny. Naturalnie występujące związki z tej grupy, takie jak psylocyna (4-OH-DMT) czy bufotenina (5-OH-DMT, 5-hydroksy-N,N-dimetylotryptamina), odpowiedzialne są [...]

Diagnostyka zatrucia syntetycznymi środkami psychoaktywnymi

Rozpoznanie zatrucia nowymi środkami psychoaktywnymi opiera się przede wszystkim na wywiadzie i badaniu przedmiotowym. W chwili udzielania pomocy lekarz dysponuje zwykle bardzo skąpym [...]

Leczenie zatruć syntetycznymi środkami psychoaktywnymi

Substancje aktywne dopalaczy stanowią bardzo różne związki psychoaktywne. Do momentu ich identyfikacji chorego należy obserwować w warunkach szpitalnych i leczyć według zasad intensywnej [...]

Podsumowanie

Nowe syntetyczne środki psychoaktywne odmieniły oblicze narkomanii w Polsce i na świecie. Rynek tych substancji rozwija się bardzo dynamicznie. W pogoni za nowymi doświadczeniami, [...]