Onkologia

Cykl „Onkologia” koordynowany przez prof. dr. hab. n. med. Wiesława Wiktora Jędrzejczaka, Kierownika Katedry i Kliniki Hematologii, Onkologii i Chorób Wewnętrznych Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

Symptomatologia chłoniaków – od teorii do praktyki klinicznej

dr n. med. Piotr Boguradzki1, dr n. med. Anna Boguradzka2, prof. dr hab. n. med. Wiesław Wiktor Jędrzejczak1

1 Katedra i Klinika Hematologii, Onkologii i Chorób Wewnętrznych WUM

2 Ośrodek Kształcenia Lekarzy Rodzinnych CMKP Warszawa

Adres do korespondencji: dr n. med. Piotr Boguradzki, Katedra i Klinika Hematologii, Onkologii i Chorób Wewnętrznych Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, ul. Banacha 1a, 02-097 Warszawa. Tel. (22) 599 28 18

W większości typów chłoniaków nieziarniczych szybkie wykrycie choroby znacznie zwiększa szanse chorego na wyleczenie. Z tego względu tak istotna jest znajomość wczesnych objawów chorób nowotworowych układu chłonnego wśród lekarzy pierwszego kontaktu.

CELE ARTYKUŁU

Po przeczytaniu artykułu Czytelnik powinien umieć:

•wymienić choroby powodujące powiększenie węzłów chłonnych

•rozpoznać na podstawie wywiadu objawy wskazujące na chłoniaka

•rozpoznać na podstawie badania fizykalnego objawy wskazujące na chłoniaka

•przedstawić strategię postępowania w przypadku stwierdzenia limfadenopatii

Chłoniaki stanowią grupę chorób nowotworowych będących następstwem klonalnego rozrostu komórek wywodzących się z limfocytów B, T lub komórek NK (NK – natural killers). Transformacja komórki limfoidalnej w komórkę chłoniaka może nastąpić w każdym miejscu ciała, przez które wędruje, ale najczęściej zdarza się w jednym z narządów limfopoetycznych. Pierwotnym narządem limfopoetycznym jest szpik i z niego wywędrowują komórki, które zasiedlają pozostałe narządy limfopoetyczne. Dla limfocytów linii T kolejnym podstawowym narządem jest grasica.1 Obwodowe narządy limfopoetyczne to śledziona oraz węzły chłonne, a także narządy podobne do węzłów chłonnych, takie jak kępki Payera czy migdałki. Są one zasiedlane przez komórki napływające bezpośrednio ze szpiku (limfocyty B) i przez grasicę (limfocyty T). Obwodowe narządy limfopoetyczne mają charakterystyczną grudkową budowę (ryc. 1).

Grudka u osoby dorosłej składa się z określonych warstw, z których każda zawiera komórki na różnych etapach dojrzewania, dlatego w procesie transformacji nowotworowej wytworzy inny rodzaj chłoniaka.1 W obowiązującej klasyfikacji nowotworów układu chłonnego, wprowadzonej w 2008 r. przez WHO, wyróżnia się ponad 80 typów chłoniaków.2,3 Chłoniaki złośliwe dzielą się na:

  • przewlekłe (indolentne)
  • agresywne
  • wysoce agresywne.

Celem leczenia jest uzyskanie całkowitej remisji choroby, co w praktyce klinicznej oznacza wyleczenie lub znaczne przedłużenie życia. Zanim jednak pacjent trafi do ośrodka referencyjnego lub kliniki hematologicznej, zgłasza się do swojego lekarza rodzinnego. Dokładne badanie pacjenta przyspiesza właściwe rozpoznanie i rozpoczęcie leczenia.

Chłoniaki mogą naciekać niemal każdy narząd, co powoduje, że ich objawy są bardzo zróżnicowane. Najczęściej zajmują węzły chłonne, śledzionę i szpik kostny. Lokalizacje pozawęzłowe to żołądek, skóra, ośrodkowy układ nerwowy. W diagnostyce różnicowej należy zatem wziąć pod uwagę wszystkie przyczyny zwiększenia liczby komórek znajdujących się w węźle lub narządzie.4 Choroby powodujące powiększenie węzłów chłonnych należą do następujących kategorii:

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Wywiad

Badanie podmiotowe pozwala uzyskać informacje o wieku, płci, zawodzie i zachowaniach seksualnych (np. depilacji krocza, która bywa banalną przyczyną powiększenia węzłów pachwinowych), kontakcie [...]

Badanie fizykalne i diagnostyka różnicowa

Badanie zaczyna się de facto w chwili, kiedy chory wchodzi do gabinetu lekarskiego, gdyż już wtedy można zauważyć zaburzenia stanu ogólnego, wyniszczenie, [...]

Algorytm postępowania po stwierdzeniu limfadenopatii

Po zebraniu wywiadu i zbadaniu pacjenta należy wykonać badania obrazowe, które mają na celu uwidocznienie ognisk chłoniaka niedostępnych w badaniu przedmiotowym. W diagnostyce chłoniaków [...]

Przypadki kliniczne

70-letnia kobieta z limfadenopatią od dwóch tygodni i towarzyszącym chudnięciem w wywiadzie. W badaniu przedmiotowym stwierdzono powiększenie węzłów chłonnych szyjnych po stronie [...]

Podsumowanie

Warunkiem rozpoznania chłoniaka jest badanie histologiczne węzła chłonnego lub zajętego narządu uzupełnione badaniem immunofenotypowym i molekularnym. Przyczyną niepowodzeń w terapii może być zbyt [...]