Temat numeru: reumatologia

Borelioza (choroba z Lyme)

dr n. med. Anna Raczkiewicz, prof. dr hab. n. med. Witold Tłustochowicz

Klinika Chorób Wewnętrznych i Reumatologii, Wojskowy Instytut Medyczny w Warszawie

Adres do korespondencji: dr n. med. Anna Raczkiewicz, prof. dr hab. n. med. Witold Tłustochowicz, Klinika Chorób Wewnętrznych i Reumatologii, Wojskowy Instytut Medyczny, ul. Szaserów 128, 04-141 Warszawa. Tel. (22) 68 17 378

Borelioza jest najczęstszą chorobą przenoszoną przez kleszcze na półkuli północnej. Do transmisji krętków rzadko dochodzi jednak przed upływem 24 h od ukąszenia, dlatego szybkie usunięcie kleszcza z reguły zapobiega infekcji.

CELE ARTYKUŁU


Po przeczytaniu artykułu Czytelnik powinien umieć:

• rozpoznać objawy wskazujące na boreliozę

• zlecić podstawowe badania diagnostyczne w kierunku boreliozy i zinterpretować ich wyniki

• wdrożyć postępowanie zapobiegające wystąpieniu boreliozy po ukąszeniu przez kleszcza

• zlecić leczenie u osoby z rozpoznaną boreliozą


Borelioza (LB – Lyme borreliosis, borelioza z Lyme) to wielonarządowa choroba zapalna, spowodowana odpowiedzią immunologiczną na zakażenie krętkiem Borrelia burgdorferi sensu lato (s.l.). Zakażenie może przebiegać bezobjawowo lub powodować objawy zależne od tkanki objętej chorobą, czasu trwania infekcji i odpowiedzi immunologicznej chorego. Rozróżnia się trzy postacie choroby w zależności od stadium: wczesną zlokalizowaną oraz wczesną i późną rozsianą. W postaci wczesnej widoczny jest rumień wędrujący (erythema migrans), pojawiający się kilka dni po ukąszeniu przez kleszcza i ustępujący samoistnie. Kolejne stadia choroby występują tylko u części chorych, zwłaszcza tych nieleczonych antybiotykiem w fazie pierwszej. Może u nich dochodzić do objawów ze strony układu nerwowego, nawrotowego zapalenia stawów i rzadko do zajęcia mięśnia serca. W późnym okresie choroby występują zmiany skórne, przewlekłe zapalenie stawów, objawy neurologiczne i zmiany zapalne w narządzie wzroku. Tylko niektóre z powyższych objawów są specyficzne dla boreliozy.

W początkowym stadium diagnostyka choroby opiera się wyłącznie na wywiadzie i objawach klinicznych. Później rozpoznanie oparte jest na zestawieniu prawdopodobieństwa ukąszenia przez kleszcza i obrazu klinicznego z wynikami badań serologicznych. Obecność przeciwciał w surowicy chorego nie pozwala na odróżnienie aktywnej choroby od przebytej infekcji. Przeciwciała mogą utrzymywać się w surowicy przez wiele lat, a ich miano nie jest przydatne do monitorowania choroby. Nie należy więc leczyć osób bez objawów, a jedynie chorych z objawami klinicznymi i obecnością przeciwciał przeciwko Borrelia potwierdzoną w dwóch testach – ELISA (enzyme-linked immunosorbent assay) i Western Blot. U chorych z objawami (np. z zapaleniem stawów, zmianami skórnymi, objawami neurologicznymi), u których uzyskano potwierdzenie serologiczne, w celu zapobiegania rozwojowi choroby stosuje się antybiotykoterapię.

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Epidemiologia

Borelioza jest najczęstszą z chorób przenoszonych przez kleszcze na półkuli północnej.1 Rocznie w Europie odnotowuje się około 65 500 przypadków LB (1-350 chorych [...]

Patogeneza

Do transmisji krętków wyjątkowo rzadko dochodzi przed upływem 24 h od ukąszenia przez kleszcza, dlatego jego szybkie usunięcie z reguły zapobiega infekcji. [...]

Obraz kliniczny

Wyróżnia się trzy stadia choroby:

Diagnostyka laboratoryjna

Potwierdzenie mikrobiologiczne lub serologiczne jest konieczne we wszystkich postaciach boreliozy z wyjątkiem rumienia wędrującego.

Zapobieganie i leczenie

Aby zapobiec ukąszeniom przez kleszcza, podczas wycieczek do lasu należy nosić jasne ubranie, długie spodnie wpuszczane w skarpety, koszule z długim rękawem. Dodatkowo [...]

Zejście objawów

Pełne ustąpienie objawów po leczeniu antybiotykiem może zająć kilka miesięcy. U chorych leczonych w pierwszej fazie choroby (rumień wędrujący) nie pojawiają się objawy [...]

Zespół po boreliozie

U niektórych pacjentów niespecyficzne dolegliwości, takie jak bóle stawów i mięśni, uczucie przewlekłego zmęczenia, obniżony nastrój, drażliwość, zaburzenia pamięci, koncentracji i snu, utrzymują się [...]