Psychiatria

Ostre zaburzenia świadomości – zanim wezwiesz psychiatrę

dr hab. n. med. Jan Jaracz, prof. UM1

dr hab. n. med. Krystyna Jaracz2

1 Klinika Psychiatrii Dorosłych, Uniwersytet Medyczny w Poznaniu
2 Zakład Pielęgniarstwa Psychiatrycznego i Neurologicznego, Uniwersytet Medyczny w Poznaniu

Adres do korespondencji: prof. dr hab. n. med. Jan Jaracz, Klinika Psychiatrii Dorosłych, Uniwersytet Medyczny w Poznaniu, ul. Szpitalna 27/33, 60-572 Poznań

Majaczenie jest to nagłe osłabienie procesów poznawczych spowodowane różnymi czynnikami somatycznymi. Stosowanie leków psychotropowych będzie mało skuteczne, jeżeli przyczyna majaczenia nie zostanie wykryta i wyeliminowana. Ważnym elementem postępowania wobec chorych z majaczeniem jest zapewnienie im bezpieczeństwa.

Wstęp

Zaburzenia świadomości zaliczane są do organicznych zaburzeń psychicznych, co oznacza, że występujące w ich przebiegu objawy psychopatologiczne są konsekwencją dysfunkcji mózgu, która spowodowana jest czynnikami chorobowymi zakłócającymi homeostazę. Współczesne systemy klasyfikacyjne (ICD – International Classification of Disorders, DSM – Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) opisują majaczenie jako przykład zaburzeń tego typu. Zrezygnowano w nich z wyróżniania innych zaburzeń świadomości, takich jak zamroczenie czy splątanie.

Majaczenie (delirium) – historia pojęcia

Termin „delirium” po raz pierwszy wprowadził Aulus Cornelius Celsus (ok. 25-30 r. p.n.e.). „Delirare” w języku łacińskim oznacza „być poza drogą” lub „błądzić”. Celsus próbował w ten sposób określić zaburzenia psychiczne, które spowodowane są stanami zapalnymi.

Przedstawiciele psychiatrii niemieckiej w XIX w. wyróżniali delirium jako oddzielną psychozę charakteryzującą się zaburzeniami poznawczymi i ruchowymi, spowodowaną chorobami somatycznymi. Stan ten określano w różny sposób: ostry zespół mózgowy, egzogenna mania, psychoza, intoksykacja, psychoza infekcyjna. W 1892 r. francuski psychiatra Peter Chaslin, opisując zaburzenia psychiczne występujące u chorych somatycznie, użył terminu „confusion mentale primitive”. W ten sposób połączył używane wcześniej nazwy szczegółowe.1

Kolejnym krokiem w kierunku konceptualizacji terminu były prace Karla Bonhoeffera, który zauważył, że różne czynniki egzogenne mogą powodować podobne, niespecyficzne zespoły psychopatologiczne, wśród których opisał delirium. W XX w. ugruntowało się przekonanie, że majaczenie jest niespecyficzną reakcją mózgu na czynniki egzogenne, a głównym elementem psychopatologii jest przymglenie świadomości, tj. zmniejszenie jasności rozpoznawania otoczenia z towarzyszącymi zaburzeniami uwagi. Znalazło to odzwierciedlenie w klasyfikacji ICD-10 i DSM-IV.2,3

Współczesne kryteria diagnostyczne majaczenia

Współczesne systemy klasyfikacyjne przyjęły podobne kryteria diagnostyczne majaczenia. Najogólniej można stan ten zdefiniować jako nagłe osłabienie procesów poznawczych spowodowane różnymi czynnikami somatycznymi (egzogennymi). Do głównych objawów...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Rozpowszechnienie majaczenia

Liczne badania, których celem była ocena rozpowszechnienia majaczenia, zostały opisane w opublikowanej niedawno pracy Inouye i wsp.5 Z przeglądu tego wynika, że majaczenie występuje [...]

Przyczyny majaczenia

Lista chorób, w przebiegu których może wystąpić majaczenie, jest długa i obejmuje infekcje, szczególnie przebiegające z podwyższoną ciepłotą ciała, choroby neurologiczne, choroby metaboliczne i nowotwory. [...]

Neurofizjologia majaczenia

Zaburzenia neuroprzekaźnictwa są natomiast wywołane poprzez wpływ innych substancji związanych z czynnikiem patogennym. Należą do nich interleukiny, interferon α i β, prostaglandyny oraz czynnik [...]

Niefarmakologiczne sposoby postępowania

Od drugiej połowy lat 90. XX w. istotną rolę przypisuje się zapobieganiu wystąpienia majaczenia. Stosowane metody zależą od tego, jakiej grupy [...]

Leczenie farmakologiczne majaczenia

Leki psychotropowe, stosowane w leczeniu rozwiniętego majaczenia, oceniane były także pod kątem ich działania profilaktycznego u chorych o zwiększonym ryzyku majaczenia. Metaanaliza przeprowadzona przez [...]

Skale oceny majaczenia

W celu poprawy diagnostyki majaczenia opracowano kilkanaście skal. Niektóre, np. Confusion Assessment Method (CAM), są narzędziami przesiewowymi,24 a inne służą ocenie nasilenia majaczenia, [...]

Różnicowanie majaczenia i otępienia

Zamroczenie jest stanem zaburzeń świadomości, który zwykle rozpoczyna się nagle. Chory jest zdezorientowany co do miejsca, czasu i własnej osoby. Dochodzi do [...]

Inne postacie zaburzeń świadomości

Zamroczenie jest stanem zaburzeń świadomości, który zwykle rozpoczyna się nagle. Chory jest zdezorientowany co do miejsca, czasu i własnej osoby. Dochodzi do [...]

Rola psychiatry w leczeniu chorych z majaczeniem i innymi zaburzeniami świadomości

Profilaktyka, rozpoznanie i leczenie majaczenia to zadania, które powinny być realizowane przez zespół, w skład którego wchodzą lekarze danej specjalności, pielęgniarki, fizjoterapeuci oraz [...]

Podsumowanie

Ze względu na częste występowanie majaczenia w przebiegu różnych schorzeń oraz związane z tym liczne negatywne konsekwencje podczas badania chorego konieczne jest: