Farmakoterapia

Postępowanie z chorym nietolerującym kwasu acetylosalicylowego

lek. Ewa Majos, dr hab. n. med. Rafał Dąbrowski

II Klinika Choroby Wieńcowej Instytutu Kardiologii w Warszawie

Adres do korespondencji: dr hab. n. med. Rafał Dąbrowski, II Klinika Choroby Wieńcowej, Instytut Kardiologii, ul. Spartańska 1, 02-637 Warszawa

Pomimo udowodnionej skuteczności kwas acetylosalicylowy może powodować działania niepożądane, które w wielu przypadkach uniemożliwiają jego stosowanie.

CELE ARTYKUŁU

Po przeczytaniu artykułu Czytelnik powinien:

• znać wskazania i przeciwwskazania do stosowania kwasu acetylosalicylowego

• wiedzieć, w jakich sytuacjach obowiązujące wytyczne odnoszą się do postępowania u chorych nietolerujących kwasu acetylosalicylowego

• wiedzieć, czym jest astma aspirynowa

Antyagregacyjne działanie kwasu acetylosalicylowego polega na nieodwracalnym hamowaniu działania enzymu cyklooksygenazy 1 (COX-1) – ogniwa łańcucha przemian kwasu arachidonowego prowadzącego do powstania tromboksanu A2 (TXA2), substancji o właściwościach wazokonstrykcyjnych oraz silnego aktywatora agregacji płytek. Kwas acetylosalicylowy nieodwracalnie acetyluje aktywne miejsce cyklooksygenazy 1 (COX-1) i wskutek tego zmniejsza syntezę prostaglandyn, które chronią błonę śluzową żołądka, zmniejszając wytwarzanie kwasu solnego i regulując wydzielanie śluzu oraz ukrwienie żołądka.1,2 Dawki kwasu acetylosalicylowego już >20 mg/24 h hamują produkcję płytek o ponad 90%. Dawki małe i średnie (75-325 mg/24 h) są równie skuteczne jak dawki rzędu 1200 mg/24 h. Jest to leczenie korzystne ekonomicznie. Analiza wyników 11 randomizowanych badań (wtórna prewencja choroby wieńcowej, n = 19791 chorych) wykazała, że stosowanie kwasu acetylosalicylowego powoduje 12% redukcję śmiertelności, 31% redukcję ryzyka ponownego zawału i 42% redukcję ryzyka udaru niezakończonego zgonem.3

Ze względu na działanie antyagregacyjne kwas acetylosalicylowy znalazł zastosowanie w leczeniu choroby wieńcowej – zarówno postaci stabilnej, jak i ostrych zespołów wieńcowych oraz w chorobach naczyń ośrodkowego układu nerwowego i miażdżycy tętnic obwodowych. Obecnie wskazaniami do stosowania tego leku są m.in.:

  • świeży zawał mięśnia sercowego lub podejrzenie zawału, niestabilna choroba wieńcowa
  • prewencja wtórna po przebytym zawale mięśnia sercowego
  • stan po wszczepieniu pomostów aortalno-wieńcowych
  • stan po angioplastyce wieńcowej (także z implantacją stentów)
  • profilaktyka pierwotna zawału mięśnia sercowego u chorych wysokiego ryzyka
  • zapobieganie napadom przemijającego niedokrwienia mózgu (TIA – transient ischemic attack) i niedokrwiennemu udarowi mózgu u chorych z TIA
  • profilaktyka wtórna u osób po udarze niedokrwiennym mózgu i u pacjentów z TIA
  • miażdżyca zarostowa tętnic kończyn dolnych.

Lek ten, pomimo udowodnionej skuteczności w wymienionych sytuacjach klinicznych, może powodować działania niepożądane, co uniemożliwia jego stosowanie u wielu chorych. Przeciwwskazania do stosowania kwasu acetylosalicylowego obejmują m.in.:

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

A jeśli nie można stosować kwasu acetylosalicylowego?

Z jednej strony konieczność stosowania kwasu acetylosalicylowego, a z drugiej – przeciwwskazania i ryzyko działań niepożądanych mogą utrudnić decyzję terapeutyczną w wielu sytuacjach. Jest to tym [...]

Miażdżyca tętnic obwodowych

Autorzy wytycznych ESC z 2011 r. dotyczących postępowania w miażdżycy tętnic obwodowych zalecają, oprócz ścisłej kontroli czynników ryzyka (zaprzestanie palenia, leczenie nadciśnienia tętniczego, [...]

Nadwrażliwość na kwas acetylosalicylowy i odczulanie

Nadwrażliwość na kwas acetylosalicylowy, znana jako astma aspirynowa (7-15% przypadków astmy), w piśmiennictwie anglosaskim jest określana skrótem AERD (aspirin-exacerbated respiratory disease). Przejawia [...]

Oporność na kwas acetylosalicylowy

Obecnie dużo uwagi poświęca się oporności na kwas acetylosalicylowy i inne leki antyagregacyjne. W uproszczeniu jest to stan niepełnego hamowania płytek krwi. Istnieją [...]

Podsumowanie

Kwas acetylosalicylowy, najstarszy po digoksynie lek stosowany w chorobach układu krążenia, pomimo postępu wiedzy i metod badawczych wciąż budzi wiele kontrowersji. Nie ma [...]