Temat numeru

Choroba wibracyjna

dr n. med. Dominika Świerczyńska-Machura

Klinika Chorób Zawodowych i Toksykologii, Oddział Chorób Zawodowych, Instytut Medycyny Pracy im. prof. dr. J. Nofera w Łodzi

Adres do korespondencji: dr n. med. Dominika Świerczyńska-Machura, Klinika Chorób Zawodowych i Toksykologii, Instytut Medycyny Pracy im. prof. dr. J. Nofera w Łodzi, ul. św. Teresy od Dzieciątka Jezus 8, 91-348 Łódź. E-mail: mika@imp.lodz.pl. Tel.: +48 42 6314798, faks: +48 426314764

Drgania mechaniczne mogą negatywnie wpływać na cały organizm. W działaniach prewencyjnych choroby wibracyjnej bardzo ważną rolę odgrywa zarówno odpowiednio prowadzona profilaktyka medyczna, jak i działania organizacyjno-techniczne podejmowane przez pracodawców.

CELE ARTYKUŁU

Po przeczytaniu artykułu Czytelnik powinien:

  • rozpoznać objawy mogące wskazywać na chorobę wibracyjną
  • wdrożyć podstawową diagnostykę w celu rozpoznania/wykluczenia choroby wibracyjnej
  • omówić strategię zapobiegania i leczenia choroby wibracyjnej

Drgania mechaniczne (wibracje) są zjawiskiem fizycznym charakteryzującym się rozprzestrzenianiem się niskoczęstotliwościowych drgań akustycznych w ośrodkach stałych i przekazywaniu ich do organizmu człowieka przez określoną część ciała będącą w bezpośrednim kontakcie z drgającym ośrodkiem (źródłem drgań). Drgania te przenoszone z układów drgających do organizmu człowieka mogą negatywnie oddziaływać głównie w miejscu kontaktu organizmu ze źródłem drgań lub wpływać na cały organizm.

W związku z tym stosuje się umowny podział drgań mechanicznych na drgania miejscowe i ogólne.

Źródłem drgań miejscowych są głównie:

  • ręczne narzędzia drgające o napędzie pneumatycznym, hydraulicznym, spalinowym lub elektrycznym, takie jak młotki pneumatyczne, ubijaki mas formierskich i betonu, nitowniki, wiertarki udarowe, szlifierki, piły łańcuchowe
  • przedmioty trzymane w rękach poddawane obróbce na urządzeniach stacjonarnych (w procesach szlifowania, gładzenia, polerowania)
  • dźwignie sterujące maszyn i pojazdów obsługiwane ręcznie.

Natomiast źródłami drgań o działaniu ogólnym są:

  • podłogi, podesty, pomosty w halach produkcyjnych i w innych pomieszczeniach, w których zlokalizowane są stanowiska pracy
  • platformy
  • siedziska i podłogi środków transportu (samochodów, ciągników, autobusów, tramwajów, trolejbusów oraz pojazdów kolejowych, statków, samolotów itp.)
  • siedziska i podłogi maszyn budowlanych (np. do robót ziemnych, fundamentowania, zagęszczania gruntów).

Epidemiologia

Problem narażenia na drgania mechaniczne pojawił się na przełomie XIX i XX wieku, kiedy to na szerszą skalę wprowadzono narzędzia udarowe w górnictwie. Po raz pierwszy na świecie w 1911 r. Loriga opisał chorobę wibracyjną manifestującą się objawem białych palców. Od 1947 r. we Francji chorobę Kienböcka oraz niektóre zmiany zwyrodnieniowe traktuje się jako chorobę wibracyjną. W Polsce pierwsze większe badania dotyczące działania drgań mechanicznych na organizm ludzki u górników kopalń węgla kamiennego prowadził Jonas pod koniec lat 40. Od 1968 r. zespół wibracyjny znajduje się w oficjalnym wykazie chorób zawodowych w Polsce. Według Centralnego Rejestru Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi w 2012 r. zespół wibracyjny stwierdzono w 81 przypadkach (3,4%) wszystkich rejestrowanych chorób zawodowych, a w 2013 r. w 36 przypadkach (1,6%).

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Skutki biologiczne

Długotrwałe narażenie człowieka na drgania może wywołać zaburzenia w organizmie, doprowadzając w konsekwencji do trwałych, nieodwracalnych zmian chorobowych zwanych zespołem wibracyjnym (chorobą wibracyjną). [...]

Postać naczyniowo-nerwowa

W postaci naczyniowo-nerwowej zmiany chorobowe wywołane przez drgania mechaniczne charakteryzują się angiopatią lub angioneuropatią kończyn górnych. Rozwijają się wolno, przez wiele lat, [...]

Postać kostno-stawowa

Postać kostno-stawowa stanowi ok. 25% przypadków zespołu wibracyjnego i objawia się dolegliwościami bólowymi ze strony kończyn oraz występowaniem zmian radiologicznych w kościach kończyn. [...]

Postać mieszana

Charakteryzuje się połączeniem objawów z dwóch powyższych postaci zespołu wibracyjnego. Można więc wyróżniać postać: naczyniowo-kostną, naczyniowo-kostno-stawową, naczyniowo-nerwowo-kostno-stawową, w zależności od tego, z którego układu [...]

Profilaktyka zespołu wibracyjnego

W zapobieganiu zespołowi wibracyjnemu jako chorobie zawodowej ważna jest zarówno profilaktyka medyczna, jak i higieniczna, czyli działania organizacyjno-techniczne.