Farmakoterapia

Cykl „Farmakoterapia” koordynowany przez prof. dr. hab. n. med. Marka Droździka, Kierownika Katedry Farmakologii Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie

Analgetyki opioidowe w bólu towarzyszącym chorobie nowotworowej

dr n. med. Jarosław Woroń

Klinika Intensywnej Terapii Interdyscyplinarnej UJ CM Kraków

Zakład Farmakologii Klinicznej Katedry Farmakologii Wydziału Lekarskiego UJ CM Kraków

Szpital Uniwersytecki w Krakowie

Adres do korespondencji: dr n. med. Jarosław Woroń, Zakład Farmakologii Klinicznej Katedry Farmakologii Wydziału Lekarskiego UJ CM, ul. Śniadeckich 10, 31-531 Kraków; e-mail: farmakologiawpraktyce@woron.eu

Analgetyki opioidowe (AO) to jedna z podstawowych grup leków do uśmierzania bólu nowotworowego. Zgodnie z opublikowaną przez WHO w 1986 r. drabiną analgetyczną zaleca się je w leczeniu bólu o umiarkowanym i silnym natężeniu, który dotyka aż 70-90% pacjentów z zaawansowaną chorobą nowotworową.1,2

CELE ARTYKUŁU

Po przeczytaniu artykułu Czytelnik powinien umieć:

  • przedstawić wskazania do rozpoczęcia leczenia analgetykami opioidowymi
  • włączyć leczenie analgetykami opioidowymi
  • przedstawić metody leczenia bólu przebijającego

Wprowadzenie

Jak pokazuje doświadczenie kliniczne, racjonalna, prowadzona zgodnie z zaleceniami farmakoterapia, poparta dobrą znajomością mechanizmów działania leków, ich farmakologii oraz profilu bezpieczeństwa, a także interakcji z innymi grupami równocześnie stosowanych substancji, pozwala skutecznie łagodzić dolegliwości bólowe u większości pacjentów.

AO stanowią grupę leków, które różnią się od siebie powinowactwem do trzech typów receptorów opioidowych: μ, δ, ĸ. Mogą także różnić się powinowactwem do podtypów receptora μ: μ1, μ2, μ3, rodzajem interakcji z receptorami opioidowymi (agoniści, częściowi agoniści, antagoniści), właściwościami fizykochemicznymi cząsteczki (wielkość, lipofilność), okresem półtrwania i charakterystyką farmakokinetyczną.1,3

Dla działania AO istotne jest także oddziaływanie tej grupy leków na zstępujące układy kontroli bólu (tramadol, tapentadol) i receptory dla aminokwasów pobudzających, np. N-metylo-D-asparaginianowe (NMDA) (metadon).

Ze względu na siłę działania przeciwbólowego AO dzieli się na słabe i silne. Podział ten wydaje się szczególnie użyteczny w codziennej praktyce klinicznej. Słabe leki opioidowe dostępne w Polsce to kodeina, dihydrokodeina i tramadol. Z kolei do silnych opioidów należą: morfina, fentanyl, buprenorfina, metadon, tapentadol, oksykodon, połączenie oksykodonu z naloksonem i nalbufina.1

W praktyce leczenia bólu podstawowego posługujemy się pięcioma podstawowymi zasadami farmakoterapii przeciwbólowej:1,2,4

1. Podawanie analgetyków drogą doustną, jeśli tylko jest to możliwe i akceptowalne dla chorego. Alternatywne drogi – przezskórna i podskórna – są uzasadnione w określonych sytuacjach, np. przy zaburzeniach wchłaniania leku z przewodu pokarmowego (np. wymioty) lub zaburzeniach połykania. Ostatni przypadek obserwowany jest typowo w okresie agonii. Wtedy zaleca się raczej zamianę drogi doustnej na podskórną, a nie rozpoczynanie terapii przy użyciu form transdermalnych. W kryzysie bólowym wskazane jest podawanie parenteralne (przede wszystkim dożylne) AO, pozwalające na szybkie miareczkowanie leku i uzyskanie efektywnego stężenia przeciwbólowego.

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Słabe analgetyki opioidowe

DHC jest pochodną kodeiny, która powstaje przez uwodornienie podwójnego wiązania w głównym łańcuchu cząsteczki kodeiny. Metabolizm dihydrokodeiny jest podobny do metabolizmu kodeiny, [...]

Silne analgetyki opioidowe

Morfina to agonista receptora opioidowego μ. Następstwem tego jest liniowa zależność między podaną dawką a efektem przeciwbólowym. Ułatwia to stosowanie leku. Jej [...]

Zalety doustnego podawania analgetyków opioidowych

W praktyce klinicznej najlepszą drogą podawania AO jest droga doustna, ponieważ:1,3,4

Postępowanie w bólu przebijającym

Bólem przebijającym nazywamy przemijający zaostrzający się ból, pojawiający się podczas bólu nowotworowego kontrolowanego za pomocą opioidowych leków przeciwbólowych. W praktyce występuje on [...]

Podsumowanie

Nie ma jakichkolwiek wątpliwości, że bóle przebijające powinny być skutecznie leczone. Przynosi to ulgę w cierpieniu, zmniejsza całkowite koszty leczenia oraz wyklucza [...]