Endokrynologia

Leczenie testosteronem

dr n. med. Michał Rabijewski

Klinika Chorób Wewnętrznych, Diabetologii i Endokrynologii, Warszawski Uniwersytet Medyczny

Adres do korespondencji: dr n. med. Michał Rabijewski, Klinika Chorób Wewnętrznych, Diabetologii i Endokrynologii, Warszawski Uniwersytet Medyczny, ul. Kondratowicza 8, 03-242 Warszawa; e-mail: mrabijewski@wum.edu.pl

Hipogonadyzm u mężczyzn spowodowany jest obniżeniem wydzielania i działania testosteronu. W leczeniu należy uwzględnić wiek pacjenta i przyczynę choroby. Priorytetem u młodych mężczyzn jest uzyskanie lub utrzymanie prawidłowej spermatogenezy, u starszych natomiast prowadzi się leczenie zastępcze testosteronem.

CELE ARTYKUŁU

Po przeczytaniu artykułu Czytelnik powinien umieć:

  • wymienić wskazania do rozpoczęcia leczenia testosteronem
  • rozpocząć leczenie testosteronem
  • rozpoznać przeciwwskazania do leczenia testosteronem
  • rozpoznać działania uboczne wymagające odstawienia testosteronu
  • przedstawić przykłady niewłaściwego stosowania testosteronu

Wprowadzenie

Hipogonadyzm u mężczyzn jest spowodowany obniżeniem wydzielania i działania testosteronu (T). W zależności od przyczyny mogą mu towarzyszyć zaburzenia płodności. Szacuje się, że choroba ta może występować nawet u 10% dorosłych mężczyzn. Prawidłowa czynność jąder i stężenia T są niezbędne do harmonijnego rozwoju i dojrzewania płciowego, natomiast w wieku dorosłym odpowiadają za funkcje rozrodcze, seksualne oraz wpływają na stan psychiczny i metabolizm.

Rodzaje hipogonadyzmu

Hipogonadyzm dzieli się na:

  • pierwotny (hipergonadotropowy) – związany z upośledzeniem czynności jąder
  • wtórny (hipogonadotropowy) – związany z upośledzoną czynnością układu podwzgórzowo-przysadkowego
  • obwodowy – związany z zaburzeniami reaktywności tkanek na androgeny (polimorfizm genu dla receptora androgenowego) lub zaburzeniami ich metabolizmu.


W ostatnich latach rozróżnia się również inne postacie hipogonadyzmu u mężczyzn:

  • hipogonadyzm późny (LOH), związany z wiekiem
  • czynnościowy hipogonadyzm hipogonadotropowy, związany z zaburzeniami ogólnoustrojowym, jak stres, otyłość, wysiłek fizyczny, używki.


Szczegółowe przyczyny przedstawiono w tabeli 1. Podział ten ułatwia diagnostykę hipogonadyzmu. Istnieją także postaci mieszane, gdy upośledzona jest zarówno czynność jąder, jak i układu podwzgórzowo-przysadkowego (hipogonadyzm w przebiegu hemochromatozy, leczenia glikokortykosteroidami, a także związany ze starzeniem).

Postacie kliniczne i objawy hipogonadyzmu

Charakterystyczne objawy hipogonadyzmu opisano w tabeli 2. Obraz kliniczny zależy od wieku, w którym doszło do powstania niedomogi endokrynnej jąder. Jeśli hipogonadyzm rozwija się w okresie przedpokwitaniowym, dominuje brak dojrzewania lub opóźni...

Hipogonadyzm hipergonadotropowy (pierwotny)

Hipogonadyzm hipergonadotropowy jest wywołany uszkodzeniem gonad – pierwotnym lub w przebiegu chorób ogólnoustrojowych. W drugim przypadku dominują zwykle kliniczne objawy choroby podstawowej, a objawy hipogonadyzmu schodzą na drugi plan. Hipogona...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Diagnostyka hipogonadyzmu

Nie ma powszechnie akceptowanej dolnej normy stężenia testosteronu, ale według najnowszych zaleceń przyjmuje się za prawidłowe stężenia T całkowitego >3,5 ng/ml [...]

Leczenie hipogonadyzmu

Leczenie hipogonadyzmu zależy od jego przyczyny, wieku chorego oraz celu leczenia. Zawsze należy dążyć do terapii przyczynowej, ale u pacjentów z hipogonadyzmem często [...]

Testosteron w leczeniu hipogonadyzmu

Za najlepszy androgen w leczeniu zastępczym u mężczyzn z hipogonadyzmem uważa się naturalny testosteron. Ulega on konwersji do dihydrotestosteronu (DHT) i estradiolu (E2), dzięki czemu [...]

Podsumowanie

Leczenie zastępcze testosteronem jest wskazane u chorych z hipogonadyzmem pierwotnym, wtórnym (jeżeli potomstwo nie jest priorytetem), opóźnionym dojrzewaniem oraz u starszych mężczyzn z hipogonadyzymem późnym. [...]