Nowości w praktyce

Sodowrażliwość – nowe stanowisko American Heart Association

dr n. med. Wiktoria Wojciechowska

prof. dr hab. n. med. Piotr Jankowski

I Klinika Kardiologii i Elektroterapii Interwencyjnej oraz Nadciśnienia Tętniczego, Instytut Kardiologii, Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum w Krakowie
Elijovich F, Weinberger MH, Anderson CAM, et al. Salt Sensitivity of Blood Pressure. A Scientific Statement From the American Heart Association. Hypertension 2016;68:e7-e46.

Adres do korespondencji: prof. dr hab. n. med. Piotr Jankowski, I Klinika Kardiologii i Elektrokardiologii Interwencyjnej oraz Nadciśnienia Tętniczego, Instytut Kardiologii CM UJ, ul. Kopernika 17, 31-501 Kraków; e-mail: piotrjankowski@interia.pl

Sodowrażliwość jest czynnikiem ryzyka chorobowości i śmiertelności sercowo-naczyniowej niezależnie od wartości ciśnienia tętniczego. Zmniejszenie podaży sodu w diecie powoduje natomiast obniżenie ciśnienia krwi, co wiąże się z długoterminowym korzystnym efektem zdrowotnym. Niektóre badania sugerują jednak, że ograniczenie spożycia sodu może nie być korzystne dla wszystkich.

Wprowadzenie

Sodowrażliwość ciśnienia tętniczego krwi (SSBP – salt sensitivity of blood pressure) rozpoznaje się, gdy wzrasta ono pod wpływem zwiększonego dostarczenia sodu do organizmu, natomiast obniża się przy ograniczeniu jego podaży (ryc. 1). Występowanie sodowrażliwości u ludzi ma rozkład normalny, podobnie jak nadciśnienia tętniczego (NT), dlatego odróżnienie osób sodowrażliwych (SS – salt-sensitive) od sodoniewrażliwych (SR – salt resistant) wymaga arbitralnie przyjętej wartości zwiększenia ciśnienia tętniczego indukowanego podażą soli. Mimo oczywistego wpływu zwiększonej zawartości sodu w diecie na gospodarkę sodu w organizmie (np. zaburzenia natriurezy, zwiększenie objętości osocza) u osób SS ciśnienie tętnicze wzrasta w celu kompensacji tych zaburzeń i ustalenia nowego stanu równowagi między ilością sodu dostarczonego i jego wydalaniem przez nerki. Wystąpienie pierwotnego nadciśnienia tętniczego jest wypadkową określonych uwarunkowań genetycznych i środowiskowych. Uważa się, że podobnie jest w przypadku nadciśnienia sodowrażliwego. Zauważono, że z wiekiem wzrasta częstość występowania sodowrażliwości zarówno u normotoników, jak i osób z nadciśnieniem tętniczym. Ponadto mimo niepodważalnego wpływu czynników środowiskowych na rozwój SSBP predyspozycjom genetycznym przypisuje się aż 74% udział w warunkowaniu tego fenotypu u osób czarnoskórych i 50% w populacji chińskiej. W obu tych przypadkach jest to odsetek wyższy niż w przypadku samoistnego nadciśnienia tętniczego.

Dla lekarzy praktyków najistotniejsze są implikacje kliniczne SSBP. Dzięki badaniom prospektywnym przeprowadzonym u osób bez NT i z nadciśnieniem udowodniono, że jest to fenotyp bezwzględnie patologiczny. Wykazano, iż SS jest czynnikiem ryzyka chorobowości i śmiertelności sercowo-naczyniowej niezależnie od wartości ciśnienia tętniczego, a ponadto czynnikiem tak samo ważnym jak NT. Mechanizmy odpowiedzialne za rozwój SSBP nie są do końca poznane, co częściowo wiąże się z brakiem możliwości wdrożenia leczenia przyczynowego. Dlatego uzasadnione jest kontynuowanie badań nad SSBP ze szczególnym uwzględnieniem zagadnień metodologicznych.

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Zwierzęce modele sodowrażliwości

Liczne badania na pierwszym eksperymentalnym modelu sodowrażliwości ciśnienia tętniczego, jakim były szczury Dahla, umożliwiły identyfikację wielu miejsc na chromosomach z potencjalnymi genami [...]

Patofizjologia SSBP

Sodowrażliwość ciśnienia tętniczego krwi jest cechą jakościową o różnej ekspresji. Zależy głównie od ilości sodu dostarczonego do organizmu. Przyczyn ujawnienia się tej [...]

Znaczenie prognostyczne SSBP

Już w modelach zwierzęcych sodowrażliwego nadciśnienia tętniczego stwierdzano częstsze występowanie przerostu lewej komory, uszkodzenia nerek i udarów mózgu. Badania prospektywne w grupie osób z nadciśnieniem [...]

Rozpoznanie SSBP

W wytycznych American Heart Association (AHA) omówiono różne kryteria rozpoznania SSBP. Wszystkie jednak opierają się na arbitralnie przyjętym stopniu zmiany średniego ciśnienia [...]

ZNACZENIE kliniczne SSBP

Ponieważ nie ma wiarygodnej metody diagnozowania sodowrażliwości, pod uwagę powinny być brane określone wskazówki kliniczne i demograficzne. SS występuje istotnie częściej u chorych [...]

Komentarz

Ocena sodowrażliwości ciśnienia tętniczego krwi to skomplikowane zagadnienie, przede wszystkim ze względu na brak jednolitej definicji. Niezależnie od trudności z precyzyjnym diagnozowaniem [...]

Podsumowanie

Populacyjne zmniejszenie spożycia soli pozostaje priorytetem zdrowia publicznego, ale wymaga wspólnych działań przemysłu spożywczego, rządów i całych społeczeństw, ponieważ 80% spożywanej soli [...]