Choroby internistyczne u kobiet w ciąży

Cykl „Choroby internistyczne u kobiet w ciąży” koordynowany jest przez prof. dr. hab. n. med. Dariusza Moczulskiego, Kierownika Kliniki Chorób Wewnętrznych i Nefrodiabetologii UM w Łodzi

Depresja u kobiet w ciąży

dr n. med. Agata Orzechowska

lek. Justyna Jasionowska

dr n. med. Joanna Mossakowska-Wójcik

prof. dr hab. n. med. Piotr Gałecki

Klinika Psychiatrii Dorosłych, Uniwersytet Medyczny w Łodzi

Adres do korespondencji: dr n. med. Agata Orzechowska, Klinika Psychiatrii Dorosłych, Uniwersytet Medyczny w Łodzi, ul. Aleksandrowska 159, 91-229 Łódź; e-mail: agata.orzechowska@wp.pl

Rozpowszechnienie depresji podczas ciąży nie różni się w istotny sposób od jej rozpowszechnienia w innych okresach życia kobiety. Rozpoznawanie może być jednak utrudnione ze względu na podobieństwo objawów choroby i częstych dolegliwości zgłaszanych przez ciężarne.

Wprowadzenie

Ciąża jest stanem fizjologicznym, zmiany neurohormonalne zachodzące w organizmie kobiety mogą być jednak przyczyną wahania nastroju, chwiejności emocjonalnej, niepokoju, skłonności do drażliwości. Czasem pogorszenie samopoczucia psychicznego przekracza ramy prawidłowego natężenia negatywnych emocji typowych dla tego okresu. Nasilenie i częstotliwość objawów takich jak: zmniejszenie aktywności, obniżony nastrój, mniejsza zdolność do odczuwania przyjemności, płaczliwość, drażliwość, lęk i napięcie czy problemy ze snem, powinny być uważnie obserwowane i podlegać kontroli przez personel medyczny sprawujący opiekę nad ciężarną.

Dotychczasowe badania wykazały, że ciąża nie stanowi czynnika protekcyjnego przed pierwszym epizodem depresyjnym lub nawrotem depresji. Dla pewnej grupy kobiet bywa ona nawet okresem zwiększonego ryzyka rozwoju zaburzeń depresyjnych, w szczególności tych, które chorowały wcześniej na depresję, odstawiły lub zmniejszyły dawki leków przeciwdepresyjnych podczas ciąży.1,2

Do stanu psychicznego ciężarnej oraz jego znaczenia dla prawidłowego przebiegu ciąży i rozwoju dziecka zaczęto przywiązywać wagę stosunkowo niedawno. Do tej pory naukowcy i klinicyści zakładali, że jest to okres uprzywilejowany, niejako chroniący przed rozwojem zaburzeń nastroju ze względu na działanie hormonów płciowych. Dlatego depresja ciążowa rozpoznawana jest niestety i leczona w niedostatecznym stopniu. Powodem tego bywa niejednoznaczny obraz kliniczny oraz uznawanie niektórych objawów depresji jako charakterystycznych dla tego okresu, a przez to oczekiwanie, że zły stan psychiczny ustąpi samoistnie po narodzinach dziecka. Kolejną przyczyną jest opóźnianie lub zaniechanie przez ciężarną poszukiwania specjalistycznej pomocy (z różnych powodów), a także brak współpracy między ginekologiem a psychiatrą opiekującymi się nią podczas leczenia w sytuacji podejrzenia lub rozpoznania zaburzeń depresyjnych. Klinicyści zwracają również uwagę na wątpliwości dotyczące ryzyka wdrożenia leczenia farmakologicznego, kontynuacji terapii prowadzonej przed ciążą oraz ewentualnego przerwania farmakoterapii zaburzeń depresyjnych. Ignorowanie konieczności leczenia psychiatrycznego w trakcie ciąży z powodu objawów depresyjnych może jednak wywierać negatywny wpływ na zdrowie kobiety i prawidłowy rozwój jej dziecka.2

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Epidemiologia

Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że w 2020 r. depresja stanie się drugą co do częstości przyczyną niepełnosprawności oraz najczęstszą przyczyną śmierci w każdej [...]

Przyczyny depresji podczas ciąży

W piśmiennictwie opis przyczyn powstawania depresji ciążowej sprowadza się do czynników, które można podzielić na trzy grupy: czynniki medyczne stanowiące podłoże biologiczne [...]

Obraz kliniczny i diagnostyka

Wiele ciężarnych skarży się na różnego rodzaju problemy emocjonalne, lęk czy smutek. Rozpowszechnienie depresji spełniającej kryteria diagnostyczne w tym okresie nie różni [...]

Konsekwencje

U ciężarnych nie dostrzega się wielu objawów, a nieleczona depresja wiąże się z większą liczbą powikłań ciążowych (przedwczesny poród, mała masa urodzeniowa noworodka) i poporodowych. [...]

Leczenie

Leczenie depresji u ciężarnych związane jest z wieloma obawami dotyczącymi wpływu leków na rozwój płodu i dalszy rozwój dziecka po porodzie. Z oczywistych względów etycznych [...]

Leczenie farmakologiczne

W ostatnich latach znacznie wzrosła liczba kobiet w ciąży przyjmujących leki przeciwdepresyjne. Liczba badań nad ich skutecznością w tym okresie jest ograniczona, nie ma [...]

Terapia elektrowstrząsowa

Jest metodą leczenia depresji uznawaną za ogólnie bezpieczną zarówno dla matki, jak i dziecka, stosowaną na każdym etapie ciąży. Należy rozważyć tę [...]

Psychoterapia

Psychoterapia jest zalecana jako metoda pierwszego rzutu w przypadku zaburzeń depresyjnych o łagodnym i umiarkowanym nasileniu. Randomizowane badania z grupą kontrolną wykazały skuteczność psychoterapii poznawczo-behawioralnej [...]

Podsumowanie

Lekarz opiekujący się ciężarną, u której podejrzewa się zaburzenia depresyjne, stoi przed zadaniem odróżnienia naturalnych zmian nastroju wywołanych dysregulacją hormonalną od klinicznej [...]