Profesjonalizm lekarski

Cykl „Profesjonalizm lekarski” koordynowany jest przez dr. n. med. mgr. ed. med. Janusza Janczukowicza, Kierownika Centrum Edukacji Medycznej Uniwersytetu Medycznego w Łodzi

Niepełnosprawni lekarze i studenci medycyny – bariery społeczne w dostępie do profesji

dr n. med. mgr ed. med. Janusz Janczukowicz

Centrum Edukacji Medycznej, Uniwersytet Medyczny w Łodzi

Adres do korespondencji: dr n. med. Janusz Janczukowicz, Centrum Edukacji Medycznej Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, ul. Czechosłowacka 2B, 92-216 Łódź; e-mail: janusz.janczukowicz@umed.lodz.pl

W poprzednim artykule naszego cyklu omawiającym zmiany w podejściu do profesjonalizmu lekarskiego zachodzące w czasie ostatnich lat wstępnie poruszyliśmy problem niepełnosprawnych lekarzy. W tym numerze szerzej przedstawimy to zagadnienie.

CELE ARTYKUŁU

Po przeczytaniu artykułu Czytelnik powinien:

  • rozumieć społeczny model niepełnosprawności
  • umieć identyfikować bariery dostępu do profesji lekarskiej stojące przed osobami niepełnosprawnymi
  • rozwinąć umiejętności samorefleksji i analizy własnych uprzedzeń wobec niepełnosprawności
  • rozumieć korzyści dla pacjentów i dla profesji lekarskiej wypływające z obecności w niej osób niepełnosprawnych

Wprowadzenie

Kiedy omawiamy w naszej codziennej praktyce lekarskiej problemy osób chorych i niepełnosprawnych, przyjmujemy automatycznie podział na „oni – chorzy i niepełnosprawni” i „my – zdrowi lekarze”. Podział ten jest nie tylko błędny, lecz także bardzo niekorzystny dla lepszego rozumienia zarówno naszych pacjentów, jak i naszego zdrowia. Podejście takie wydaje się jednak oczywiste – dlaczego mielibyśmy przyznawać się do własnych problemów, „musimy” być przecież w pełni zdrowi, żeby efektywnie pomagać pacjentom.

Zadajmy wobec tego sobie i innym kilka pytań, by lepiej zrozumieć omawiany problem.

Jak współcześnie rozumiemy niepełnosprawność?

Nasze rozważania należy rozpocząć od zwrócenia uwagi na to, że współczesne pojmowanie niepełnosprawności jest dalekie od czysto medycznego podejścia diagnostyka–rozpoznanie–przyznanie świadczeń. W nowoczesnych modelach niepełnosprawności zwracają uwagę złożone bio-psycho-społeczne zależności pomiędzy stanem zdrowia a czynnikami zewnętrznymi (zarówno dotyczącymi środowiska fizycznego, jak i społecznego) oraz czynnikami związanymi bezpośrednio z osobą niepełnosprawną (wiek, płeć, sytuacja finansowa, wykształcenie), które wpływają na indywidualną percepcję niepełnosprawności. Model taki jest zgodny z obowiązującym w naukach społecznych, szczególnie zajmujących się problematyką dyskryminacji, tzw. podejściem intersekcjonalnym analizującym wszystkie czynniki wpływające jednocześnie na każdego człowieka, podczas gdy analizowanie na przykład tylko niepełnosprawności fizycznej jest niebezpiecznym uproszczeniem problemu. Wyjaśnienie to jednoznacznie wskazuje, że nie można stosować uogólnień przy omawianiu problematyki niepełnosprawności lekarzy i studentów medycyny, gdyż każdy z nich jest jedynym, niepowtarzalnym człowiekiem funkcjonującym w niepowtarzalnym środowisku.

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Co sądzi społeczeństwo o niepełnosprawności lekarzy?

W 2005 r. opublikowano raport przedstawiający analizę poglądów społeczeństwa na niepełnosprawność studentów medycyny i lekarzy.2 Jak można było się spodziewać, różne grupy społeczne [...]

Co wiemy na temat liczby niepełnosprawnych studentów i lekarzy?

Dane na temat odsetka niepełnosprawnych wśród studentów medycyny i lekarzy są bardzo ograniczone. Co ciekawe, według dostępnych danych odsetek nowo przyjętych studentów [...]

Niepełnosprawność a bezpieczeństwo pacjentów

Z jednej strony bezpieczeństwo pacjenta zawsze stanowi centralną wartość i nie może być niczym zagrożone. Z drugiej jednak niepełnosprawni lekarze mają prawo do dostosowania [...]

Niepełnosprawności związane ze zdrowiem psychicznym

Oczywiście w naszym artykule nie możemy pominąć najtrudniejszego chyba i jednocześnie obciążonego największą liczbą uprzedzeń problemu niepełnosprawności związanej ze zdrowiem psychicznym i trudnościami w uczeniu [...]

Wymagania wobec niepełnosprawnych studentów medycyny

Autorzy współczesnych standardów wyraźnie stwierdzają, że kandydat na studia medyczne może być odrzucony z powodu niepełnosprawności wyłącznie wtedy, gdy istnieją przekonujące dowody [...]

Identyfikowanie i usuwanie barier dostępu

Zmiana nastawienia społeczeństw do niepełnosprawności i otwarcie się uczelni medycznych na przyjmowanie na studia osób niepełnosprawnych oraz zapewnianie im właściwego wsparcia będzie [...]

Podsumowanie

Powyższe rozważania wskazują na istnienie błędnego koła wynikającego z niewielkiej liczby praktykujących lekarzy, w tym również nauczycieli akademickich, z niepełnosprawnościami. Konsekwencją jest brak wzorców [...]