Geriatria

Kiedy rozpoznać niedożywienie u osoby starszej?

dr hab. n. med. Zyta Beata Wojszel

Klinika Geriatrii, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku

Adres do korespondencji: dr hab. n. med. Zyta Beata Wojszel, Klinika Geriatrii UMB, Szpital SP ZOZ MSWiA w Białymstoku, e-mail: wojszel@umb.edu.pl

Niedożywienie u osób starszych ma wiele negatywnych następstw, takich jak: wzrost chorobowości i śmiertelności, pogorszenie w zakresie funkcji poznawczych czy zwiększone ryzyko powikłań wewnątrzszpitalnych i wydłużenie czasu hospitalizacji. W niniejszym materiale omówiono między innymi, jak rozpoznawać i leczyć niedożywienie u osób starszych. Autorka ma nadzieję, że przyczyni się on do popularyzacji wiedzy o niedożywieniu wśród pracowników ochrony zdrowia.

CELE ARTYKUŁU

Po przeczytaniu artykułu Czytelnik powinien umieć:

  • przedstawić najczęstsze przyczyny niedożywienia w starości
  • rozpoznać ryzyko niedożywienia i niedożywienie u osoby starszej
  • zaplanować postępowanie diagnostyczne w niedożywieniu u osoby starszej
  • wdrożyć interwencję żywieniową dostosowaną do indywidualnej sytuacji pacjenta, z zachowaniem zasad bezpieczeństwa

Wprowadzenie

Ze względu na częstość występowania i poważne konsekwencje niedożywienie już od dawna jest uznawane za jeden z wielkich problemów geriatrycznych. Wydawać by się mogło, że powinno to znaleźć odzwierciedlenie w codziennej praktyce klinicznej i sprawowaniu opieki nad starszym pacjentem. Niestety, świadomość środowiska medycznego dotycząca niedożywienia w starości wciąż jest niewielka, a problemom zapobiegania mu, rozpoznawania i leczenia nie poświęca się należytej uwagi.1

Częstość występowania niedożywienia u osób starszych

Częstość występowania niedożywienia jest stosunkowo niewielka (rzędu 5%) w populacji osób starszych zamieszkujących w swoich domach, natomiast wśród mieszkańców instytucji opiekuńczych skala problemu jest kilka razy większa (14%). Bardzo często niedożywienie dotyczy pacjentów geriatrycznych szpitalnych oddziałów ostrych (39%) oraz oddziałów rehabilitacji przeznaczonych dla starszych pacjentów (51%).2

Częstość występowania niedożywienia rośnie wraz z pogarszaniem się stanu zdrowia i sprawności psychofizycznej osób starszych.3 Ryzyko niedożywienia dotyczy bardzo dużego odsetka populacji osób starszych niezależnie od miejsca zamieszkania/przebywania, a wynika to z kumulowania się niekorzystnych uwarunkowań stanu odżywienia. W tej sytuacji znacznie szybciej dochodzi do rozwoju niedożywienia, jeśli wystąpi ostra choroba somatyczna lub będzie konieczne wykonanie zabiegu operacyjnego.

Przyczyny niedożywienia w starości

Uwarunkowania niedożywienia w starości są wieloczynnikowe (tab. 1).4 U jego podstaw leżą zmiany fizjologiczne zachodzące w procesie starzenia i przyczyniające się do zmniejszenia apetytu i poboru pokarmów przez osoby starsze (anoreksja zależna od ...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Niekorzystne skutki niedożywienia

Niedożywienie ma wiele negatywnych następstw (tab. 2). Jego współwystępowanie pogarsza rokowanie w szeregu chorób przewlekłych (takich jak niewydolność serca, przewlekła obturacyjna choroba [...]

Rozpoznawanie niedożywienia

Ocena stanu odżywienia i ryzyka występowania niedożywienia może się opierać na wywiadzie żywieniowym, badaniu przedmiotowym uwzględniającym pomiary antropometryczne, wynikach badań laboratoryjnych i wykonaniu [...]

Zapobieganie

Profilaktyka niedożywienia obejmuje przede wszystkim zapewnienie realizacji właściwych zaleceń żywieniowych (tab. 4).14 W przypadku osób starszych szczególną uwagę należy zwrócić na właściwą [...]

Postępowanie

Z uwagi na wieloczynnikowe uwarunkowania niedożywienia u osoby starszej postępowanie także musi być wielokierunkowe (tab. 5). Tak jak w przypadku każdego problemu klinicznego najważniejsze [...]

Zagrożenia związane z leczeniem żywieniowym: zespół powtórnego odżywienia

Szczególną ostrożność należy zachować podczas wdrażania interwencji żywieniowej u osób niedożywionych, które przez dłuższy czas głodowały. W tej sytuacji istnieje bowiem ryzyko wystąpienia [...]

Podsumowanie

Ocena stanu odżywienia jest ważną składową całościowej oceny geriatrycznej, a rozpoznanie wysokiego ryzyka niedożywienia lub niedożywienia powinno nieść ze sobą odpowiednie postępowanie [...]