Temat numeru

Standardy w leczeniu ostrego uszkodzenia nerek

dr n. med. Krzysztof Wróblewski

Klinika Chorób Wewnętrznych i Nefrodiabetologii, Uniwersytecki Szpital Kliniczny im. Wojskowej Akademii Medycznej – Centralny Szpital Weteranów w Łodzi

Adres do korespondencji: dr n. med. Krzysztof Wróblewski, Klinika Chorób Wewnętrznych i Nefrodiabetologii, Uniwersytecki Szpital Kliniczny im. Wojskowej Akademii Medycznej – Centralny Szpital Weteranów w Łodzi, ul. Żeromskiego 113, 90-549 Łódź; e-mail: krzysztof.wroblewski@umed.lodz.pl

Już niemal dekadę temu grupa międzynarodowych ekspertów z dziedziny nefrologii i intensywnej terapii AKIN (Acute Kidney Injury Network) opublikowała nowe kryteria dotyczące ostrego uszkodzenia nerek (AKIN criteria), modyfikując wcześniej stosowane tzw. kryteria RIFLE (Risk, Injury, Failure, Loss and End-stage kidney disease). Ostre uszkodzenie nerek (AKI – acute kidney injury) to zespół objawów związany z nagłym (w ciągu kilku godzin lub dni) pogorszeniem wyjściowej funkcji wydalniczej nerek. Kryteria te zostały uwzględnione w wytycznych amerykańskich i europejskich opublikowanych w kolejnych latach.1,2

Wprowadzenie

Ostre uszkodzenie nerek jest związane z wystąpieniem zarówno krótko-, jak i długoterminowych powikłań, prowadzących do zwiększonej zachorowalności i śmiertelności w populacji ogólnej. Z jednej strony przebycie AKI może nie mieć żadnego wpływu na przyszłą funkcję wydalniczą nerek, a z drugiej – przy niesprzyjającej konfiguracji chorób współistniejących, czynników współtowarzyszących, codziennie wykonywanych czynności, a nawet szerokości geograficznej przyczynia się do rozwoju przewlekłej choroby nerek (PChN) lub stanu bezpośredniego zagrożenia życia.

Z premedytacją zastąpiono dotychczas powszechnie stosowany termin „ostra niewydolność nerek” (ARF – acute renal failure) określeniem „ostre uszkodzenie nerek”, aby uwrażliwić środowisko medyczne na to, że pogorszenie funkcji tego narządu nie zawsze oznacza jego niewydolność (potocznie rozumianą jako brak funkcji wydalniczej), ale z pewnością stanowi istotny problem ogólnomedyczny.

Jedyną skuteczną metodą chroniącą przed AKI są wyłącznie działania prewencyjne. W samym leczeniu tej choroby na przestrzeni kolejnych lat niewiele się zmieniło. Zapobieganie ma o tyle duże znaczenie, że dotyczy nie tylko osób z chorobami przewlekłymi, ale również zdrowych.

Kluczem do wdrożenia skutecznych działań profilaktycznych przeciwdziałających wystąpieniu AKI są:

  • zwiększenie świadomości społecznej w zakresie czynników ryzyka prowadzących do AKI (odwodnienie, leki dostępne bez recepty) i promocja zachowań mających na celu ograniczenie jego wystąpienia
  • uwrażliwienie środowiska medycznego (lekarzy, pielęgniarek, techników radiologicznych) na pacjentów, wśród których ryzyko wystąpienia AKI jest znacznie większe w porównaniu z resztą populacji, a następnie wdrożenie działań zapobiegawczych (np. wyodrębnienie osób ze współistniejącymi chorobami przewlekłymi, w tym z PChN).

Nawet niewielkie zwiększenie stężenia kreatyniny w stosunku do wartości wyjściowej (a nie tylko względem wartości prawidłowej) wiąże się z gorszym rokowaniem oraz przedłużonym czasem hospitalizacji. AKI może dotyczyć osób zarówno z prawidłową funk...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Zasada I: zidentyfikuj grupę zwiększonego ryzyka

Ponieważ większości epizodów ostrego uszkodzenia nerek można uniknąć i im zapobiec, kluczowe jest zidentyfikowanie osób ze zwiększonym ryzykiem AKI. Najliczniejszą grupą, u której [...]

Zasada II: zidentyfikuj pacjentów ze zwiększonym ryzykiem w poszczególnych grupach

Porównanie poszczególnych grup ryzyka przedstawiono w tabeli 2.

Zasada III: u osób z grupy zwiększonego ryzyka zastosuj profilaktykę

Ponieważ czynniki ryzyka AKI (co pokazuje powyższe zestawienie) dla każdej grupy są bardzo podobne, ważna jest już sama świadomość, że może [...]

Zasada IV: jeżeli wystąpiło AKI, zastosuj leczenie

Ta zasada jest o tyle problematyczna, że celowana farmakoterapia ostrego uszkodzenia nerek po prostu nie istnieje. Jedyną skuteczną metodą leczenia jest jak [...]

Zasada V: wydaj zalecenia do opieki ambulatoryjnej

W przypadku AKI bardzo ważna jest profilaktyka – zarówno pierwotna, jak i wtórna. W wytycznych National Institute for Health and Care Excellence (NICE) podkreślono, [...]