Diagnostyka laboratoryjna

Omówienie badań laboratoryjnych stosowanych w diagnostyce dyslipidemii

dr n. med. Marcin Wełnicki

III Klinika Chorób Wewnętrznych i Kardiologii, II Wydział Lekarski Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

I Oddział Kliniczny Wewnętrzny, Międzyleski Szpital Specjalistyczny w Warszawie

Adres do korespondencji: dr n. med. Marcin Wełnicki, I Oddział Kliniczny Wewnętrzny, Międzyleski Szpital Specjalistyczny, ul. Bursztynowa 2, 04-749 Warszawa, e-mail: marcin.welnicki@gmail.com

Dyslipidemia to jeden z najczęściej występujących czynników ryzyka sercowo-naczyniowego. Wciąż zbyt rzadko jednak wykonujemy podstawowe badanie pozwalające ją rozpoznać – lipidogram. Prawidłowa interpretacja wyników badania wymaga znajomości wywiadu i kontekstu klinicznego. Ponadto lipidogram jest tylko jednym z elementów całościowej oceny metabolicznej. W artykule zawarto wskazówki, którymi należy się kierować, zlecając lipidogram, oraz zasady jego interpretacji. Omówiono również podstawowe zasady monitorowania skuteczności i bezpieczeństwa terapii hipolipemizującej.

Wprowadzenie

Hipercholesterolemia to jeden z podstawowych, modyfikowalnych czynników ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego. Zaburzenie samo w sobie nie wywołuje objawów, wymaga więc aktywnego poszukiwania. Według wyników badania WOBASZ II w Polsce problem hipercholesterolemii dotyczy około 70% mężczyzn i 63% kobiet. Jednocześnie świadomość znaczenia hipercholesterolemii wciąż jest niska – niespełna 40% pacjentów zdaje sobie sprawę, że stężenie cholesterolu jest u nich zbyt wysokie, a około 17% pomimo tej wiedzy nie podejmuje żadnych działań.1 Odsetek pacjentów leczonych skutecznie jest trudny do oszacowania, zależy przede wszystkim od przynależności pacjenta do grupy ryzyka sercowo-naczyniowego. Definicje tych grup w ciągu ostatniej dekady były modyfikowane, podobnie jak stopniowo zaostrzano kryteria skutecznego leczenia, to jest docelowe wartości poszczególnych frakcji lipidogramu. W niniejszym artykule odwołuję się do najnowszego dokumentu dotyczącego tego zagadnienia – III Deklaracji Sopockiej.2

Kogo badać?

Mając na uwadze rozpowszechnienie dyslipidemii w Polsce, przede wszystkim należy się zastanowić, kto powinien być poddany badaniu. Aktualne wytyczne europejskie wskazują, że oznaczenie lipidogramu powinno być rutynowo wykonywane u każdego mężczyzny po 40 r.ż. i u każdej kobiety po menopauzie lub po ukończeniu 50 r.ż.3 Zalecenie to jest podyktowane konstrukcją karty SCORE, jednego z podstawowych narzędzi do kalkulacji ryzyka sercowo-naczyniowego. Karta ta, uwzględniająca wiek, płeć, status nikotynizmu, wartość ciśnienia tętniczego oraz stężenie cholesterolu całkowitego, pozwala na kalkulację 10-letniego ryzyka zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych u osób po 40 r.ż., jednak w praktyce u kobiet ryzyko to zaczyna sięgać ok. 1% dopiero koło 50 r.ż. Jednocześnie zdajemy sobie sprawę, że znaczenie ma nie tylko wysokość stężenia cholesterolu, lecz także czas narażenia naszego organizmu na funkcjonowanie w warunkach jego zwiększenia. Stąd lipidogram należy oznaczyć u wszystkich osób, niezależnie od wieku, jeśli spełniają poniższe kryteria:2-5

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Lipidogram. Na czczo czy nie na czczo?

Podstawowym badaniem służącym do oceny występowania dyslipidemii oraz do przypisania istniejących zaburzeń do jednej z kategorii jest lipidogram. Badanie to musi uwzględniać [...]

Interpretacja wyników lipidogramu

Kluczowe znaczenie dla decyzji terapeutycznych ma prawidłowa interpretacja lipidogramu. Prawidłowe stężenia poszczególnych frakcji lipidogramu mają jednak charakter względny, a ich interpretacja wymaga [...]

Badania poza lipidogramem

Lipidogram jest badaniem kluczowym dla rozpoznania i kontroli leczenia dyslipidemii, stanowi jednak tylko element całościowej oceny pacjenta zarówno w kontekście ryzyka sercowo-naczyniowego, jak [...]

Zasady kontroli skuteczności leczenia

Po rozpoczęciu leczenia dyslipidemii lipidogram należy skontrolować po 6-8 tygodniach. Wówczas wykonuje się również kontrolne badanie ALT. W przypadku konieczności intensyfikacji/modyfikacji schematu [...]

Podsumowanie

Dyslipidemii należy aktywnie poszukiwać. Podstawowym narzędziem laboratoryjnym pozostaje pełny lipidogram. Jego interpretacja zależy jednak od całościowej oceny ryzyka sercowo-naczyniowego konkretnego pacjenta, [...]