Diagnostyka laboratoryjna

Diagnostyka laboratoryjna w chorobach reumatologicznych – wybrane zagadnienia

lek. Jakub Kula

dr n. med. Marcin Wełnicki

III Klinika Chorób Wewnętrznych i Kardiologii, II Wydział Lekarski Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego
I Oddział Kliniczny Wewnętrzny, Międzyleski Szpital Specjalistyczny w Warszawie

Adres do korespondencji: dr n. med. Marcin Wełnicki, I Oddział Kliniczny Wewnętrzny, Międzyleski Szpital Specjalistyczny, ul. Bursztynowa 2, 04-749 Warszawa; e-mail: marcin.welnicki@gmail.com

Choroby reumatologiczne to dla internisty trudny temat. Jednych fascynuje swoją złożonością, innych odstręcza z uwagi na nierzadko czasochłonne i niejednoznaczne procesy diagnostyczne. W praktyce często poważnym wyzwaniem jest decyzja o wykonaniu badań laboratoryjnych w kierunku tej grupy schorzeń. Wątpliwości szczególnie dotyczą interpretacji wyników wykonanych badań. Jakie miano przeciwciał jest klinicznie istotne? Czy na wyniki badań wpływają wiek pacjenta lub współistniejące schorzenia internistyczne? Na te właśnie pytania staramy się odpowiedzieć, prezentując zestawienie najczęściej wykonywanych na oddziałach internistycznych w toku diagnostyki chorób reumatologicznych badań laboratoryjnych.

Wprowadzenie

Niestety, w reumatologii nie ma badań laboratoryjnych, których wyniki mogłyby same w sobie potwierdzać bądź wykluczać konkretne schorzenie. W większości przypadków o rozpoznaniu konkretnej jednostki chorobowej decyduje zestawienie wyników badań laboratoryjnych z objawami klinicznymi. Często rozpoznanie wymaga obserwacji zmienności tych objawów w czasie. Niekiedy jednak diagnostyka laboratoryjna może być bardzo pomocna, kiedy jej wyniki zestawi się z dokładnym wywiadem i badaniem przedmiotowym. Z kolei po ustaleniu rozpoznania niektóre testy pomagają ocenić zaawansowanie i rokowanie choroby czy też odpowiedź na zastosowane leczenie. Niewłaściwa interpretacja będzie prowadzić do dużej liczby wyników fałszywie dodatnich i obciążającego pacjentów niepotrzebnego leczenia. Wyjątkowo piszemy tym razem nie o wykorzystaniu badań laboratoryjnych w diagnostyce i monitorowaniu jednej choroby, ale o wielu badaniach stosowanych w różnicowaniu wielu często podobnych fenotypowo schorzeń z jednej grupy. Mając to na uwadze, postanowiliśmy zmienić dotychczasową konwencję artykułów i wyjść od badań właśnie, wskazując ich możliwe zastosowanie praktyczne. Celem poniższego artykułu jest więc przyjrzenie się poszczególnym testom i przeanalizowanie, na ile mogą być pomocne i gdzie kryją się ich ograniczenia. Zaznaczamy jednak, że prezentujemy punkt widzenia lekarzy pracujących na oddziale chorób wewnętrznych, nie specjalistycznym oddziale zajmującym się pełnym spektrum chorób tkanek łącznych. Stąd zarówno wybór badań, jak i schorzeń ma charakter subiektywny, wynikający z jednej strony z naszych własnych doświadczeń, z drugiej zaś – z dostępności do poszczególnych badań na oddziale chorób wewnętrznych właśnie.

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Skróty używane w tekście

Mając na uwadze charakter omawianego zagadnienia, zdecydowaliśmy się dla porządku przedstawić wykaz stosowanych w artykule skrótów (tab. 1).

Odczyn Biernackiego

Odczyn Biernackiego jest to wskaźnik szybkości opadania krwinek czerwonych, który w największym stopniu zależy od stężenia fibrynogenu w surowicy (białko to wykazuje silny [...]

Białko C-reaktywne

CRP jest białkiem ostrej fazy syntetyzowanym w wątrobie w odpowiedzi na cytokiny uwalniane głównie przez makrofagi. W porównaniu z OB jego wzrost i powrót do normalnego [...]

ANA

Przeciwciała te stanowią zróżnicowaną grupę białek skierowanych przeciwko bardzo wielu antygenom związanym z jądrem komórkowym. Ich wykorzystanie w diagnostyce reumatologicznej utrudnia fakt, że [...]

Czynnik reumatoidalny

Czynnik reumatoidalny to autoprzeciwciało skierowane przeciwko domenom regionu Fc immunoglobuliny klasy G. Najczęściej występuje w klasie IgM, ale spotykane bywają też warianty [...]

ACPA

ACPA stanowią grupę przeciwciał skierowanych przeciwko peptydom i białkom, które mają w swoim składzie cytrulinę (nie jest to naturalny aminokwas; stanowi on efekt [...]

ANCA

ANCA stanowią grupę przeciwciał skierowanych przeciwko antygenom znajdującym się w cytoplazmie neutrofilów oraz monocytów. Z racji swojej dość dużej specyficzności są wykorzystywane przede [...]

Kwas moczowy

Pomiar stężenia tego parametru biochemicznego w trakcie ataku dny moczanowej nie ma znaczenia, ponieważ nie przekłada się na sposób leczenia. Ponadto napady [...]

Odchylenia w innych badaniach laboratoryjnych

Kończąc niniejsze opracowanie, warto przypomnieć, że podejrzenie chorób z grupy reumatologicznej wysuwa się najczęściej na podstawie objawów klinicznych w zestawieniu z innymi, niespecyficznymi nieprawidłowościami [...]

Podsumowanie

Diagnostyka chorób reumatologicznych jest trudna, wymaga doświadczenia i z całą pewnością powinna być prowadzona w ośrodkach specjalistycznych. Niemniej większość pacjentów z tą grupą schorzeń początkowo [...]