Rokowania

Czynność jajników u młodych kobiet po leczeniu przeciwnowotworowym w dzieciństwie

Prof. dr hab. med. Maryna Krawczuk-Rybak

Kierownik Kliniki Onkologii i Hematologii Dziecięcej UM w Białymstoku

Adres do korespondencji: Prof. dr hab. med. Maryna Krawczuk-Rybak, Klinika Onkologii i Hematologii Dziecięcej, ul. Waszyngtona 17, 15-274 Białystok, Tel./faks 85 745 08 46, e-mail: rybak@umb.edu.pl

W ostatnim czterdziestoleciu obserwuje się znaczący postęp w terapii nowotworów u dzieci i młodzieży; aktualnie ok. 80 proc. uzyskuje ponad pięcioletnie przeżycie lub zostaje trwale wyleczone z choroby nowotworowej i liczba ta zwiększa się każdego roku. Możemy zatem ocenić stan zdrowia i jakość życia osób leczonych w dzieciństwie z powodu nowotworów. Jak wskazują badania prowadzone na dużych kohortach, wielolekowa chemioterapia czy radioterapia mogą być przyczyną licznych odległych uszkodzeń narządów, znacznie pogarszających jakość życia i wpływających na długość przeżycia. Co najmniej jedno powikłanie narządowe występuje u ponad 66 proc. ozdrowieńców, w tym ciężkie, zagrażające życiu – u ok. 25 proc. Najpoważniejsze z nich, zagrażające zgonem, to: kardiomiopatia poantracyklinowa, uszkodzenia płuc, skłonność do rozwoju kolejnych nowotworów.[1]

U osób leczonych w dzieciństwie z powodu nowotworu zaburzenia hormonalne należą do najczęstszych. W tej grupie schorzeń trzeba wymienić choroby tarczycy, zwłaszcza niedoczynność (po radioterapii), zaburzenia czynności osi podwzgórzowo-przysadkowej, w tym niedostateczną produkcję hormonu wzrostu, niedomogę funkcji gonad, otyłość. Gonady, zarówno męska, jak i żeńska, są szczególnie wrażliwe na działanie terapii przeciwnowotworowej, z uwagi na obecność dużej populacji dzielących się komórek.[2] Prawidłowe pokwitanie płciowe kobiet, płodność, możliwość urodzenia potomstwa zależą od prawidłowej czynności osi podwzgórze-przysadka-gonady, jajników i macicy. Uszkodzenie jednego z wyżej wymienionych elementów przez chemio-, radioterapię lub zabieg chirurgiczny może być przyczyną braku możliwości posiadania potomstwa lub przedwczesnego wygasania czynności jajników.

Wpływ terapii przeciwnowotworowej na czynność jajników

Liczba pierwotnych pęcherzyków w jajnikach osiąga szczyt około 6. miesiąca życia płodowego (ok. 7 mln), po czym ulega stopniowo atrezji. W okresie okołoporodowym wynosi 1-2 mln, a tylko około 400 jest uwalnianych jako dojrzałe oocyty. Po 35. r.ż. ...

Następstwem przedwczesnej menopauzy jest znacząco większa skłonność do otyłości, chorób układu krążenia i osteoporozy.[8]

Chemioterapia

Stopień uszkodzenia jajników zależy od rodzaju zastosowanej chemioterapii, liczby i dawek sumarycznych poszczególnych cytostatyków, a także od wieku pacjentek w czasie chemioterapii. Protokoły jej stosowania u dzieci składają się z kilku cytostaty...

Chemioterapia może uszkadzać bezpośrednio pierwotne pęcherzyki lub pośrednio, poprzez uszkodzenie wzrastających pęcherzyków, co prowadzi do zwiększenia „rekrutacji” pierwotnych pęcherzyków. W warunkach fizjologicznych jajnik jest miejscem atrezji ...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Wpływ terapii przeciwnowotworowej na czynność jajników

Liczba pierwotnych pęcherzyków w jajnikach osiąga szczyt około 6. miesiąca życia płodowego (ok. 7 mln), po czym ulega stopniowo atrezji. W [...]

Ryzyko wystąpienia niepłodności w zależności od rozpoznania choroby nowotworowej

Ryzyko obniżonej płodności lub niepłodności zależy od rodzaju choroby nowotworowej i związanego z tym leczenia. Wallace i wsp. podzielili choroby nowotworowe [...]

Metody oceny czynności gonady żeńskiej

W ocenie indywidualnej rezerwy jajnikowej, tj. potencjału rozrodczego kobiet, wykorzystuje się pośrednio pomiar wartości FSH, estradiolu (E2) i inhibiny B we [...]

Możliwości zachowania płodności po leczeniu przeciwnowotworowym

Ryzyko uszkodzenia funkcji gonad i ograniczona możliwość posiadania potomstwa przez kobiety leczone przeciwnowotworowo w dzieciństwie prowadzić może do zaburzeń emocjonalnych, psychosocjalnych, [...]

Podsumowanie

1. Wielolekowa chemioterapia oraz radioterapia prowadzą do wyleczenia coraz większego odsetka dzieci z choroby nowotworowej. Niestety, mimo coraz większej wiedzy na [...]