Minisympozjum alergologia

Astma oskrzelowa u dzieci – podstawy diagnostyki i leczenia przewlekłego

Elżbieta Mazurek1, Ryszard Kurzawa1, Henryk Mazurek2

1Klinika Alergologii i Pneumonologii, Kierownik Kliniki: prof. dr hab. med. Ryszard Kurzawa

2Klinika Pneumonologii i Mukowiscydozy, Kierownik Kliniki: dr hab. med. Henryk Mazurek, prof. nadzw.

Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc, Oddział Terenowy w Rabce-Zdroju

Adres do korespondencji: Lek. Elżbieta Mazurek Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc, Oddział Terenowy im. Jana i Ireny Rudników w Rabce-Zdrój, ul. prof. Jana Rudnika 3B, 34-700 Rabka-Zdrój, e-mail: emazurek@igrabka.edu.pl

Pediatr Dypl 2014;18(3):7-18

Słowa kluczowe

astma, glikokortykosteroidy, spirometria

Definicja

Definicja podawana przez Global Initiative For Asthma (GINA) określa astmę jako przewlekłą chorobę zapalną dróg oddechowych, w której biorą udział różne komórki (m.in. komórki tuczne, bazofile, eozynofile, limfocyty, makrofagi, komórki dendrytyczne, neutrofile). Typowymi objawami astmy są uczucie ucisku w klatce piersiowej, świszczący oddech, duszność i kaszel. Objawom tym towarzyszy zazwyczaj zmienne ograniczenie przepływu powietrza przez drogi oddechowe, cofające się całkowicie lub częściowo, spontanicznie lub pod wpływem leków. Wymienione uprzednio zmiany zapalne przyczyniają się do nadreaktywności oskrzeli na różne bodźce.

Według zmodyfikowanej terminologii World Allergy Organization (WAO) z października 2003 roku astmę dzielimy na alergiczną (wywołaną przez reakcje immunologiczne) oraz nielaergiczną (o niedowiedzionym mechanizmie immunologicznym). U dzieci 80% przypadków astmy ma podłoże alergiczne.

Podział astmy oskrzelowej według WAO:

  • astma alergiczna

– IgE-zależna

– IgE-niezależna

  • astma niealergiczna

Epidemiologia

Astma oskrzelowa jest najczęstszą przewlekłą chorobą dolnych dróg oddechowych wieku rozwojowego. Na świecie na astmę choruje ok. 300 mln ludzi (wg GINA). W Polsce na astmę choruje ok. 4 mln osób, a częstość rozpoznań lekarskich astmy w wieku 6-7 i 13-14 lat wynosi 11% (wg danych Epidemiologii Chorób Alergicznych w Polsce [ECAP]).

Astma rozpoczyna się w zdecydowanej większości w okresie wczesnodziecięcym – u połowy dzieci objawy występują do 3 roku życia (w pierwszym roku życia – u ok. jednej trzeciej), a do 5 roku życia objawy ma ok. 80% dzieci. Jednocześnie ok. 50% dzieci w pierwszych latach życia przechodzi co najmniej jeden epizod przemijającej obturacji oskrzeli.

Patofizjologia

Zapalenie to uporządkowany proces rozwijający się w tkance unaczynionej pod wpływem uszkadzającego bodźca, który ma zbliżone cechy i podobny początek bez względu na chorobę, w której patogenezie bierze udział. W astmie alergicznej zwykle zapoczątkowane jest zależną od IgE degranulacją komórki tucznej w obecności swoistego antygenu. Ze względu na czas wystąpienia wyróżniamy wczesną i późną fazę reakcji alergicznej, a w nacieku zapalnym dominują eozynofile, bazofile i neutrofile.

Powtarzająca się ekspozycja na alergen prowadzi do przewlekłego stanu zapalnego obejmującego całą ścianę oskrzela z uszkodzeniem i następczą przebudową (tzw. remodeling). Remodeling rozpoczyna się we wczesnym okresie astmy (u małych dzieci) i jest procesem nieodwracalnym.

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Czynniki ryzyka

Astma jest chorobą heterogenną, co wynika ze złożonych związków czynników endogennych (predyspozycja genetyczna) i zewnętrznych (środowiskowych). Czynniki środowiskowe wpływające na przebieg astmy [...]

Obraz kliniczny i klasyfikacje

Główne objawy astmy to napady duszności typu wydechowego i suchego męczącego kaszlu oraz świsty. Objawy mogą występować w trakcie infekcji oraz poza okresami [...]

Ustalanie rozpoznania

Jak w każdej jednostce chorobowej, podstawą diagnostyki jest dobrze zebrany wywiad oraz badanie przedmiotowe uzupełnione wynikami badań dodatkowych, spośród których kluczowe znaczenie [...]

Badania dodatkowe

Podczas każdej wizyty u pacjenta z astmą oskrzelową, począwszy od wieku szkolnego, należy ocenić drożność oskrzeli za pomocą spirometrii.

Diagnostyka różnicowa

Im młodsze dziecko, tym ważniejsza i trudniejsza jest diagnostyka różnicowa. Uwzględnia jednostki chorobowe, które przebiegają z objawami podobnymi do astmy – kaszlem, dusznością, [...]

Zasady przewlekłego leczenia astmy

W niniejszym artykule omówiono tylko leczenie przewlekłe, leczenie zaostrzeń wykracza poza ramy tego opracowania. Celem leczenia astmy jest uzyskanie bieżącej optymalnej kontroli [...]

Rozpoczynanie i prowadzenie leczenia

<<>>U dzieci starszych włączamy leczenie przeciwzapalne w przypadku rozpoznania astmy przewlekłej (tab. 1). Terapię rozpoczynamy od małej lub średniej dawki wGKS. U dzieci [...]

Edukacja i profilaktyka

Edukacja i eliminacja alergenu zalecane są na każdym stopniu leczenia. GINA i ICON podkreślają wypracowanie partnerskiego stosunku między pacjentem a lekarzem, wytyczenie i opracowanie osobistego [...]