Noworodek w ambulatorium

Redaktor działu: prof. dr hab. n. med. Agnieszka Kordek Klinika Patologii Noworodka Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie

Czy i kiedy stosować probiotyki u noworodków?

dr hab. n. med. Iwona Sadowska-Krawczenko1
prof. dr hab. n. med. Hanna Szajewska2

1Klinika Położnictwa, Chorób Kobiecych i Ginekologii Onkologicznej, Collegium Medicum w Bydgoszczy, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

2Klinika Pediatrii, Warszawski Uniwersytet Medyczny

Adres do korespondencji: dr hab. n. med. Iwona Sadowska-Krawczenko, Klinika Położnictwa, Chorób Kobiecych i Ginekologii Onkologicznej, Szpital Uniwersytecki nr 2 im. dr. Jana Biziela, ul. Ujejskiego 75, 85-168 Bydgoszcz; e-mail: iwonasadowska@cm.umk.pl

Zaburzenia w składzie i/lub funkcji drobnoustrojów zasiedlających organizm człowieka (dysbioza) prowadzą do wielu krótko- i długoterminowych powikłań, szczególnie jeśli do tej patologii dochodzi na wczesnym etapie życia. Nieprawidłowości tej sprzyja nadmierna medykalizacja ciąży, porodu i okresu noworodkowego. Jednym ze sposobów normalizacji mikrobioty jest podaż probiotyków.

Wprowadzenie

Poprawa opieki okołoporodowej w Polsce jest faktem. W ciągu ostatnich lat umieralność okołoporodowa istotnie się zmniejszyła: w 1995 roku wynosiła 15,3 na 1000 urodzeń, a w 2015 roku – 5 na 1000 urodzeń.1 Zjawisku temu towarzyszy nadmierna medykalizacja ciąży i porodu. Coraz więcej noworodków rodzi się drogą cięcia cesarskiego, zwiększa się stosowanie antybiotyków, wiele dzieci nie jest karmionych pokarmem matki. Wszystkie te czynniki zaburzają prawidłową mikrobiotę noworodka, co może wpływać na jego zdrowie.2 Jednym ze sposobów modyfikacji mikrobioty jest podaż probiotyków.

W artykule omówiono aktualne dane dotyczące stosowania probiotyków u noworodków, zarówno urodzonych przedwcześnie, jak i donoszonych.

Czynniki wpływające na mikrobiotę

Mikrobiotę definiuje się jako wszystkie drobnoustroje (bakterie, eukariota i wirusy) zasiedlające organizm człowieka (głównie przewód pokarmowy) oraz ich geny.3 Wpływa na nią wiele czynników, m.in.:

  • Rodzaj porodu. Przewód pokarmowy dzieci urodzonych drogą pochwową zasiedlają głównie szczepy charakterystyczne dla dróg rodnych oraz okolicy odbytu matki: Lactobacillus, Enterobacteriaceae i Enterococcus. U noworodków urodzonych przez cięcie cesarskie dominują szczepy pochodzące ze skóry matki Staphylococcus oraz Propionibacterium.2,3 Poród zabiegowy wiąże się z zaburzeniami mikrobioty, gdyż wpływa na rozwój odporności noworodka, a w dalszej perspektywie na ryzyko wystąpienia u dzieci astmy oraz otyłości.4 Zgodnie z rekomendacją World Health Organization (WHO) cięcia cesarskie powinny stanowić nie więcej niż 10-15% porodów, podczas gdy w niektórych ośrodkach w Polsce, szczególnie tych o najwyższym stopniu referencyjności, stanowią one ponad 40%.5
  • Wiek ciążowy i czynniki środowiskowe. W przypadku porodu przedwczesnego liczba czynników negatywnie modyfikujących mikrobiotę się zwiększa. Ciężarna zagrożona wystąpieniem takiego porodu często jest hospitalizowana, otrzymuje antybiotyki i steroidy. Następnie wcześniak trafia na oddział intensywnej terapii (środowisko szpitalne nie sprzyja rozwojowi prawidłowej mikrobioty), ma ograniczony kontakt z rodzicami, podlega inwazyjnym procedurom medycznym, jest żywiony pozajelitowo i leczony antybiotykami. W konsekwencji noworodek urodzony przedwcześnie zostaje skolonizowany przez drobnoustroje potencjalnie chorobotwórcze.6
  • Sposób karmienia niemowlęcia. Mleko matki sprzyja rozwojowi szczepów BifidobacteriumLactobacillus. Mikrobiota jelitowa noworodków karmionych mlekiem modyfikowanym jest bardziej zróżnicowana, a kolonizacja dobroczynnymi bakteriami opóźniona.7
  • Leki. Na formowanie mikrobioty mają ogromny wpływ nie tylko antybiotyki, lecz także inne leki, np. inhibitory pompy protonowej.

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Czynniki wpływające na mikrobiotę

Mikrobiotę definiuje się jako wszystkie drobnoustroje (bakterie, eukariota i wirusy) zasiedlające organizm człowieka (głównie przewód pokarmowy) oraz ich geny.3 Wpływa na [...]

Dysbioza

Dysbiozę definiuje się jako zaburzenie składu i funkcji drobnoustrojów zasiedlających florę bakteryjną przewodu pokarmowego.8 Nieprawidłowość ta odgrywa rolę w etiopatogenezie chorób [...]

Modyfikacje mikrobioty poprzez stosowanie probiotyków

Probiotyki to żywe drobnoustroje, które – podawane w odpowiednich ilościach – korzystnie wpływają na zdrowie gospodarza.13 Do drobnoustrojów o działaniu probiotycznym [...]

Stosowanie probiotyków w neonatologii

Zwolennicy probiotyków uważają, że w neonatologii powszechnie stosuje się wiele droższych i bardziej niebezpiecznych, często będących jeszcze w fazie badań, interwencji [...]

Skuteczność kliniczna probiotyków

Każdy antybiotyk może wywołać biegunkę. Największe ryzyko stwarzają leki o szerokim zakresie działania przeciwbakteryjnego, np. aminopenicyliny, amoksycylina z kwasem klawulanowym, klindamycyna [...]

Zindywidualizowana odpowiedź na probiotyki

Decyzja dotycząca stosowania probiotyków i wyboru odpowiedniego szczepu bądź szczepów jest trudna. Zgodnie z wynikami ostatnich badań opublikowanymi w czasopiśmie „Cell” [...]

Bezpieczeństwo stosowania probiotyków

Probiotyki są generalnie uważane za bezpieczne dla zdrowia człowieka. Amerykańska Food and Drug Administration wpisała wiele szczepów Lactobacillus spp. i Bifidobacterium [...]

Jakość probiotyków

Większość dostępnych w Polsce probiotyków jest zarejestrowana jako suplementy diety albo produkty specjalnego przeznaczenia dietetycznego, a tylko nieliczne – jako leki. [...]

Podsumowanie

Dysbioza może doprowadzić do poważnych krótko- i długoterminowych konsekwencji u dzieci. Można im przeciwdziałać m.in. poprzez unikanie cięcia cesarskiego, ograniczanie antybiotykoterapii [...]