Farmakoterapia w stanach nagłych

Niekorzystne interakcje leków oraz leków i suplementów diety jako przyczyna hospitalizacji pacjentów – o czym warto pamiętać

Dr n. med. Jarosław Woroń

                

Kliniczny Oddział Anestezjologii i Intensywnej Terapii Nr 1, Centrum Urazowe Medycyny Ratunkowej i Katastrof, Szpital Uniwersytecki w Krakowie; Zakład Farmakologii Klinicznej Katedry Farmakologii Wydziału Lekarskiego UJ CM w Krakowie

Adres do korespondencji: Dr n. med. Jarosław Woroń, Zakład Farmakologii Klinicznej, Katedra Farmakologii, Wydział Lekarski, UJ CM w Krakowie, ul. Śniadeckich 10, 31-531 Kraków, e-mail: farmakologiawpraktyce@woron.eu

Niekorzystne interakcje leków i ich konsekwencje coraz częściej stają się przyczyną przyjęcia chorego do szpitala. Niestety, nie zawsze w sytuacji, gdy trafiający na szpitalny oddział ratunkowy pacjent prezentuje określone objawy kliniczne, analizie poddawana jest stosowana polifarmakoterapia w celu wykluczenia lub potwierdzenia jej udziału w spektrum występujących objawów.

W praktyce klinicznej najczęściej spotykamy się z interakcjami farmakokinetycznymi, które prowadzą do powstania powikłań. Nierzadko też mamy do czynienia z sumowaniem działań niepożądanych, co oznacza, że różne leki o różnych mechanizmach działania mogą prezentować podobny profil działań niepożądanych, a podczas ich jednoczesnego podania dochodzi nie tylko do sumowania, lecz także do potencjalizacji występujących powikłań polekowych.

Współcześnie mamy do czynienia z istotnym problemem praktycznym – występowaniem niekorzystnych interakcji pomiędzy lekami i suplementami diety. Suplementy diety nie leczą, nigdy nie stanowią alternatywy dla produktów leczniczych, natomiast mogą powodować działania niepożądane o natężeniu i obrazie klinicznym, który będzie wymagał hospitalizacji. Nie prowadzi się monitorowania bezpieczeństwa stosowania suplementów diety, gdyż jest to żywność, dlatego też mało mamy danych dotyczących ryzyka występowania powikłań oraz danych, z którymi lekami nie można kojarzyć suplementów. Pamiętajmy, że szczególnie niebezpieczne mogą być suplementy zawierające surowce roślinne, które z uwagi na zawartość związków czynnych mogą nie tylko powodować działania niepożądane, lecz także przez wpływ na metabolizm i eliminację innych równocześnie stosowanych suplementów oraz leków – indukować ich toksyczność.

W sytuacji gdy do szpitala trafia pacjent z określonymi objawami klinicznymi, należy zawsze przeprowadzić analizę aktualnie stosowanych leków oraz suplementów diety, uwzględniając także odstawione w ostatnim czasie. Zwracamy wówczas uwagę na:

  • spektrum występujących objawów niepożądanych i korelujemy je z profilem bezpieczeństwa stosowanych leków oraz – jeżeli to możliwe – suplementów diety,
  • związek przyczynowo-skutkowo-czasowy pomiędzy zastosowaniem leków w politerapii a wystąpieniem objawów niepożądanych. Warto pamiętać, że niektóre powikłania występują wręcz natychmiast po nieracjonalnym skojarzeniu leków, inne interakcje wymagają czasu, aby ujawnić się pod postacią objawów klinicznych.

Zawsze powinniśmy zwrócić uwagę na istotną zależność pomiędzy zastosowaną dawką a wystąpieniem powikłań. W niniejszej pracy opisano 10 często występujących interakcji leków, których obraz kliniczny nie zawsze korelowany jest ze stosowanymi przez p...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Warfaryna + paracetamol – wzrost ryzyka krwawień

Pomimo coraz szerszego wprowadzenia do praktyki klinicznej nowych doustnych antykoagulantów warfarynę nadal przyjmuje duża populacja pacjentów. Co więcej, dane dotyczące częstotliwości [...]

Tramadol + karbamazepina – wzrost ryzyka wystąpienia drgawek

Tramadol jest metabolizowany w wątrobie przez enzymy cytochromu P450 (głównie CYP2D6 oraz CYP3A4) i wydalany przez nerki. Lek podlega biotransformacji, najpierw [...]

Klarytromycyna + fentanyl – wzrost ryzyka wystąpienia depresji oddechowej

Jest to interakcja, która zwiększa ryzyko wystąpienia depresji oddechowej szczególnie u pacjentów, u których klarytromycynę skojarzono z fentanylem w postaci transdermalnego [...]

Klarytromycyna + rywaroksaban/dabigatran – wzrost ryzyka krwawień

Klarytromycyna wykazuje zdolność do hamowania izoenzymu 3A4 cytochromu P450 oraz glikoproteiny P. Powoduje to, że podana jednocześnie z dabigatranem i rywaroksabanem [...]

Klarytromycyna + antagoniści wapnia z grupy pochodnych 1,4-dihydropirydyny – wzrost ryzyka wystąpienia ostrej niezapalnej niewydolności nerek

W praktyce dotyczy to interakcji z amlodypiną, felodypiną, lerkanidypiną oraz nitrendypiną. Wszystkie wymienione leki są substratami dla CYP3A4, co powoduje, że [...]

Morfina + diklofenak/aceklofenak – wzrost ryzyka wystąpienia depresji oddechowej

Dwa najważniejsze metabolity morfiny, zarówno pod względem jakościowym, jak i ilościowym, to M3G oraz M6G. Powstają także niewielkie ilości morfino-3,6-diglukuronidu, siarczanu [...]

Cyprofloksacyna + tyzanidyna – obniżenie napięcia mięśni

Cyprofloksacyna hamuje metabolizm tyzanidyny, powodując znaczną eskalację jej stężenia w surowicy. Konsekwencją tej interakcji jest znaczne obniżenie napięcia mięśni. Nierzadko pacjent [...]

Cyprofloksacyna + duloksetyna – senność, niepokój

Duloksetyna metabolizowana jest w wątrobie przy udziale dwóch izoenzymów cytochromu P450 – 1A2 oraz 2D6. Cyprofloksacyna jako silny inhibitor CYP1A2 powoduje [...]

SSRI/SNRI + NLPZ/leki przeciwzakrzepowe, przeciwpłytkowe – wzrost ryzyka krwawień

Leki przeciwdepresyjne są lekami, których działanie nie ogranicza się wyłącznie do ośrodkowego systemu nerwowego. Mogą mieć one wpływ również na funkcje [...]

Interakcje leków z suplementami diety i lekami roślinnymi

W ostatnich latach obserwujemy hiperdynamiczny wzrost zużycia suplementów diety. Niestety, wraz z nim rośnie zagrożenie związane z możliwością indukowania przez suplementy [...]