Neurologia

Udar mózgu jako stan zagrożenia dla chorego – prawidłowe postępowanie diagnostyczno-terapeutyczne

Lek. Lidia Kiryła

Dr hab. med. Izabela Domitrz

Klinika Neurologii, II Wydział Lekarski, Warszawski Uniwersytet Medyczny, Szpital Bielański w Warszawie

Adres do korespondencji:, Lek. Lidia Kiryła, Klinika Neurologii, II Wydział Lekarski, Warszawski Uniwersytet Medyczny, ul. Cegłowska 80, 01-809 Warszawa, tel./faks 022 56 90 239, e-mail: lidiap1@op.pl

Udar mózgu jest jednym z najczęstszych stanów zagrożenia życia oraz istotną przyczyną niepełnosprawności u osób dorosłych. Szanse na przeżycie oraz większą sprawność po udarze wzrastają dzięki prawidłowemu postępowaniu w pierwszych godzinach od zachorowania. W artykule przedstawiono charakterystykę kliniczną udaru mózgu, zasady postępowania przedszpitalnego oraz wczesnoszpitalnego.

Udar mózgu jest jednym z najpoważniejszych oraz najczęstszych stanów nagłych w neurologii, w medycynie ratunkowej oraz nierzadko w praktyce lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. Właściwa opieka nad pacjentem z podejrzeniem udaru mózgu zaczyna się już w miejscu zachorowania, począwszy od niezwłocznej reakcji rodziny lub innych świadków zachorowania, poprzez sprawną pomoc przedszpitalną, aż do szybkiej diagnozy oraz podjęcia leczenia w szpitalu. Działania te są szczególnie istotne z uwagi na możliwe dramatyczne skutki udaru. Udar mózgu jest trzecią pod względem częstości przyczyną zgonów w krajach wysokorozwiniętych (po chorobach serca i nowotworach) i główną przyczyną niesprawności u osób dorosłych. Według danych WHO (World Health Organization) na świecie na udar mózgu zapada rocznie ok. 15 mln osób, z czego umiera ok. 5,5 mln osób. W Polsce częstość zachorowania na udar mózgu wynosi ok. 175/100 tys. wśród mężczyzn oraz 125/100 tys. u kobiet.[1]

Według klasycznej definicji WHO z 1980 roku udar mózgu jest to zespół objawów charakteryzujący się nagłym, ogniskowym, a niekiedy uogólnionym zaburzeniem czynności mózgu, którego objawy utrzymują się dłużej niż 24 godziny lub prowadzą do śmierci i nie mają przyczyny innej niż naczyniowa. Wraz z rozwojem technik neuroobrazowych wykazano, że nawet w 30 proc. przypadków przemijającego deficytu neurologicznego, uważanego dotychczas za TIA (ang. transient ischemic attack), obecne są radiologiczne cechy udaru mózgu, wobec czego dotychczasowa definicja udaru została poszerzona o te sytuacje.[2]

Z uwagi na etiologię udary mózgu możemy podzielić na:

  • udary niedokrwienne mózgu – 80-85 proc.,
  • udary krwotoczne mózgu – 10-12 proc.,
  • krwawienia podpajęczynówkowe (ang. subarachnoid hemorrhage – SAH) – 5-7 proc.,
  • udary żylne – 0,1-0,5 proc.[1]

We wspomnianej powyżej klasycznej definicji udaru zawarte są podstawowe i nieodzowne cechy mogące sugerować udar mózgu: nagłość objawów wskazująca na etiologię naczyniową, trwałość objawów oraz ich przeważnie ogniskowy charakter.

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

U kogo należy podejrzewać udar mózgu?

Symptomatologia udaru niedokrwiennego i udaru krwotocznego jest podobna. Istnieją pewne subtelne różnice, które pozwalają przewidywać, z jakim typem udaru mamy do [...]

Organizacja leczenia udaru mózgu w Polsce

Opiekę nad pacjentem z udarem mózgu sprawują oddziały/pododdziały udarowe. Wyróżniamy podstawowe oddziały/pododdziały udarowe oraz referencyjne (wysokospecjalistyczne) oddziały/pododdziały udarowe.

Opieka przedszpitalna

Opieka nad chorym z udarem mózgu rozpoczyna się jeszcze przed przybyciem do szpitala. Wstępna ocena medyczna należy do personelu pogotowia ratunkowego. [...]

Postępowanie wewnątrzszpitalne[6]

Właściwe i sprawne postępowanie szpitalne jest kolejnym elementem zwiększającym szanse chorego z udarem mózgu na przeżycie i lepszą sprawność po udarze. [...]

Zasady postępowania na SOR[3,6]

Informacja o transporcie do szpitala pacjenta z podejrzeniem udaru mózgu powinna być przekazana dyżurnemu neurologowi najszybciej, jak to jest możliwe, tak [...]

Diagnostyka obrazowa u pacjenta z podejrzeniem udaru mózgu[1,14]

Podstawowym badaniem diagnostycznym u pacjenta z podejrzeniem udaru mózgu jest TK głowy bez kontrastu, która pozwala na różnicowanie udaru niedokrwiennego z [...]

Ogólny schemat wyboru postępowania w udarze mózgu

Udar niedokrwienny mózgu

Podsumowanie

Znajomość objawów udaru mózgu jest kluczem do właściwego rozpoznania. Pewne, sprawne działanie przedszpitalne oraz wczesnoszpitalne pozwala potwierdzić rozpoznanie i dobrać właściwą [...]