Toksoplazmoza a ciąża

Trofozoity T. gondii są pasożytami wewnątrzkomórkowymi. Możliwość rozsiewu trofozoitów drogą krwionośną lub limfatyczną jest niewielka, gdyż pozakomórkowo są szybko niszczone. Cysty T. gondii rozwijają się w tkankach i narządach, takich jak mózg, mięsień sercowy i mięśnie szkieletowe. Zawierają one bradyzoity, które mają zdolność inwazji tego samego żywiciela po rozpadzie cysty lub innych żywicieli po spożyciu cysty. Oocysty T. gondii powstają w enterocytach kota. Zarażony kot wydala oocysty z kałem. Oocyty, wykształcając wewnątrz sporozoity, są formą zakaźną dla człowieka i innych ssaków. Cykl rozwojowy T. gondii przedstawia rycina 1.

Transmisja zakażenia

Człowiek zaraża się T. gondii przez:

• pożywienie, wodę, ręce zanieczyszczone oocystami wydalonymi przez kota

• spożywanie mięsa zawierającego cysty

• przenikanie trofozoitów T. gondii od matki do płodu (toksoplazmoza wrodzona)

• rzadko drogą krwionośną – przez transfuzję krwi i preparatów krwiopochodnych oraz transplantację narządów z trofozoitami T. gondii

Epidemiologia

Toksoplazmoza należy do najbardziej rozpowszechnionych chorób odzwierzęcych na świecie. Największą częstość występowania stwierdzono w Indiach, Chinach, Afryce Środkowej, we Francji, Włoszech, Niemczech i Polsce – 42-55% osób zarażonych. Najniższy odsetek osób zarażonych odnotowano w Norwegii – 7%, Wielkiej Brytanii – 10% oraz Szwecji – 12%. Częstość zachorowań we wszystkich krajach wzrasta wraz z wiekiem.

Patogeneza

Postać wegetatywna pierwotniaka – trofozoit – ma wymiary 7×3 μm i jest pasożytem wewnątrzkomórkowym. Ma kształt sierpowaty o jednym końcu zaokrąglonym, a jednym ostro wydłużonym. To dzięki niemu możliwe jest aktywne wnikanie pasożyta do komórek żywiciela. W procesie penetracji główną rolę odgrywają uwalniane przez pasożyta enzymy – lizozym i hialuronidaza − dzięki którym uszkadzają błonę komórkową żywiciela. Po wniknięciu do organizmu żywiciela trofozoity szybko mnożą się w komórkach układu siateczkowo-śródbłonkowego i enterocytach. Wewnątrz komórki lokalizują się w wakuolach, które chronią jeprzed enzymami lizosomalnymi żywiciela. Tam dzielą się aż do rozpadu komórki i powstania drobnych ognisk martwicy. Uwolnione do krwi trofozoity ulegają szybkiemu niszczeniu: albo są opłaszczane przez przeciwciała i fagocytowane przez makrofagi albo przy udziale limfocytów CD4 i CD8. Limfocyty te mogą działać bezpośrednio cytotoksycznie lub pośrednio, aktywując makrofagi oraz uwalniając prozapalnecytokiny, zwłaszcza interferon γ. Reakcje odpornościowe zmierzające do wyeliminowania pasożyta są utrudnione w przypadku płodów i noworodków z powodu niedostatecznie wykształconego układu immunologicznego oraz u osób z osłabioną odpornością, na przykład w przebiegu AIDS. Ponadto niszczenie trofozoitów jest osłabione w ośrodkowym układzie nerwowym oraz w gałce ocznej, ze względu na utrudniony dostęp przeciwciał.