Zapobieganie pozostawianiu ciał obcych podczas operacji położniczych i ginekologicznych

U 44-letniej kobiety została przeprowadzona nadszyjkowa histerektomia z dostępu brzusznego. Operacja przebiegła bez powikłań. W trakcie zabiegu wielokrotnie zgłaszano prawidłową liczbę zwróconych gazików i igieł chirurgicznych.
W 2 dobie po operacji chora zgłosiła ból i niewielkie wzdęcie brzucha. Dolegliwości nie ustąpiły mimo zastosowanego leczenia zachowawczego.W 4 dobie po operacji chora zaczęła wymiotować i miała bardzo wzdęty brzuch. Badania radiologiczne uwidoczniły serwetkę gazową w jamie brzusznej oraz niedrożność jelita cienkiego.
Chorą poinformowano o wynikach badania, po czym ponownie operowano w celu usunięcia serwetki. W 8 dobie po operacji wypisano ją ze szpitala w stanie ogólnym dobrym.

Cechy ciał obcych pozostawianychpodczas operacji

Ciałami obcymi (retained foreign objects, RFO) są przedmioty pozostawione nieumyślnie w ciele chorego podczas operacji. Najczęściej są nimi gaza, igły i narzędzia chirurgiczne, a zwłaszcza serwety gazowe i małe gaziki. Opisywano pozostawianie ich niemal w każdej jamie ciała, najczęściej jednak w jamie brzusznej i klatce piersiowej. W praktyce ginekologiczno-położniczej ciała obce są pozostawiane najczęściej w jamie brzusznej i pochwie.
Powikłaniami RFO są zakażenie, niedrożność jelit lub przetoka. Skutki pozostawienia ciała obcego są poważne. Joint Commission uznała jeza zdarzenia wymagające zgłoszenia, tzw. zdarzenia ostrzegawcze, zaś Centers for Medicare and Medicaid Service za powikłania związane z pobytem w szpitalu i zdarzenia, które nigdy nie powinny mieć miejsca, nie zapewniają zatem zwrotu kosztów za ich leczenie.
Z uwagi na powagę problemu RFO Association of periOperative Registered Nurses (AORN) wraz z American College of Surgeons opracowały zasady postępowania zmierzające do ograniczenia prawdopodobieństwa takiego powikłania dzięki liczeniu gazików, ostrych przedmiotów i narzędzi podczas każdej operacji, niezależnie od tego, w której z jam ciała się toczy.
Błędy w obliczaniu polegają na rozbieżności między liczbą elementów po operacji a ich liczbą wyjściową odnotowaną w dokumentacji sprzed zabiegu. Mogą być spowodowane pomyłką w liczeniu, gdy zgłoszona liczba gazików nie odpowiada rzeczywistej, albo zagubieniem, gdy zapodziano gazik w pobliżu pola operacyjnego. Pozostawienie gazika jest swoistą formą zagubienia gazika w jamie ciała chorego. To powikłanie należy rozpoznać, zanim chory opuści salę operacyjną (niemal błąd) lub po operacji (powikłanie).