Streszczenie
Prezentowany przypadek zwraca uwagę na możliwość wystąpienia pokontrastowej reakcji uczuleniowej, która może wskazywać na jej inną etiologię i może pojawić się dopiero po kilku godzinach od podania kontrastu.
Wprowadzenie
Niepożądane działania występujące po zastosowaniu środków kontrastowych mogą ujawnić się na poziomie różnych narządów i mogą wywołać bardzo różne objawy. Oprócz ostrych i późnych reakcji alergicznych i rzekomo alergicznych możemy do nich zaliczyć: zaburzenia elektrofizjologiczne (bradykardie, bloki przedsionkowo-komorowe, asystolie, rzadziej migotanie komór), zaburzenia hemodynamiczne (spadek ciśnienia tętniczego krwi spowodowany upośledzeniem kurczliwości lewej komory serca i uogólnioną wazodylatacją tętniczą, zwiększenie objętości osocza), encefalopatię po środkach kontrastowych (neurologiczne objawy związane z przerwaniem bariery krew-mózg), wreszcie nefropatię pokontrastową.
Środki kontrastowe najczęściej wywołują reakcje rzekomo alergiczne (anafilaktoidalne), które należy odróżnić od zespołów immunologicznych. Ostre odczyny w odpowiedzi na te substancje związane są z bezpośrednim uwolnieniem mediatorów z mastocytów i bazofilów oraz ich działaniem narządowym. Bezpośrednie uwolnienie mediatorów zachodzi bez wcześniejszego uczulenia, udziału swoistych IgE lub tworzenia mostków antygen-przeciwciało na powierzchni mastocytów lub bazofilów. Reakcje nieimmunologiczne są natychmiastowe, często mają ciężki przebieg i mogą wystąpić już przy pierwszym podaniu nawet małej ilości danej substancji. Możliwe, że w niektórych z tych odczynów dochodzi do nieimmunologicznego uwolnienia anafilatoksyn (C3a, C5a) poprzez aktywację alternatywnej drogi dopełniacza.
Od czasu wprowadzenia niejonowych środków kontrastowych liczba reakcji anafilaktoidalnych zmniejszyła się do ok. 1%. Zgon występuje u jednego chorego na 75-100 000 badanych. Opóźnione reakcje na środki kontrastowe (powyżej godziny od wstrzyknięcia, zwykle między 4 a 6 godziną) występują u około 4% chorych. Przyczyna tych objawów nie jest znana, ale są one zwykle innego rodzaju niż w reakcjach natychmiastowych i mogą się utrzymywać nawet 2-3 dni. Zwykle przypominają grypę z gorączką i dreszczami, pojawia się też wysypka świąd lub bóle stawowe. Zdarza się również, że u chorych występują spadki ciśnienia tętniczego krwi i skurcz oskrzeli. W skrajnych przypadkach można zaobserwować wystąpienie drgawek, obrzęku płuc lub krtani, zaburzenia rytmu serca aż do zatrzymania czynności serca włącznie.
Chorzy, u których w przeszłości wystąpiła reakcja anafilaktoidalna na środek cieniujący, są zagrożeni ponownym jej wystąpieniem, zatem powinno się rozważyć zastosowanie u nich innych, alternatywnych metod diagnostycznych.
Dodaj do ulubionych