Uzależnienie od nikotyny

Palenie tytoniu jest pośrednią przyczyną zgonów z powodu nowotworów, chorób układu krążenia i chorób płuc. Jest ono także czynnikiem ryzyka zakażeń, w tym infekcji dróg oddechowych, osteoporozy, zaburzeń płodności, powikłań pooperacyjnych, opóźnionego gojenia ran, owrzodzeń dwunastnicy i żołądka oraz cukrzycy. Ponad to palenie wykazuje silny związek z ranami spowodowanymi oparzeniami i urazami. Wywołane paleniem choroby są konsekwencją kontaktu z toksynami zawartymi w dymie tytoniowym. O ile w powstawaniu chorób wywołanych paleniem tytoniu nikotyna odgrywa mniejszą rolę, to uzależnienie od niej jest bezpośrednią przyczyną chorób związanych z paleniem.
Obecnie około 45 milionów Amerykanów pali tytoń. Siedemdziesiąt procent palaczy twierdzi, że chce rzucić palenie, a corocznie 40% zaprzestaje palenia na co najmniej dzień. Niektórzy bardzo silnie uzależnieni palacze podejmują poważne próby rzucenia palenia, ale są w stanie wytrzymać bez niego tylko kilka godzin. Co więcej, 80% tych, którzy podejmują samodzielne próby rzucenia palenia, zaczyna ponownie palić w ciągu miesiąca, a każdego roku jedynie 3% palaczy skutecznie rzuca palenie. Niestety liczba osób, głównie dzieci i młodzieży, które uzależniają się od palenia, w przybliżeniu odpowiada liczbie osób rzucających palenie, dlatego rozpowszechnienie palenia tytoniu zmniejsza się w ostatnich latach bardzo powoli.
Artykuł ten koncentruje się na nikotynie jako czynniku determinującym uzależnienie od tytoniu oraz na farmakologicznych działaniach nikotyny, które podtrzymują potrzebę palenia. Uzależnienie od tytoniu (tak jak wszystkie uzależnienia) obejmuje wzajemne oddziaływanie mechanizmów farmakologicznych, czynników wyuczonych lub uwarunkowanych, genetycznych oraz społecznych i środowiskowych (w tym projektowania i marketingu produktów tytoniowych) (ryc. 1). Do farmakologicznych przyczyn stosowania nikotyny zalicza się poprawę nastroju wynikającą z działania bezpośredniego i łagodzenia objawów odstawienia oraz poprawę funkcji psychicznych i fizycznych.

Mechanizmy mózgowe

CHOLINERGICZNE RECEPTORY NIKOTYNOWE
Wdychanie dymu papierosowego destyluje nikotynę z tytoniu zawartego w papierosie. Cząsteczki dymu przenoszą nikotynę do płuc, gdzie jest natychmiast wchłaniana do płucnego krążenia żylnego. Następnie przenika do krążenia tętniczego i jest szybko przenoszona z płuc do mózgu, gdzie wiąże się z cholinergicznym receptorem nikotynowym (bramkowanym ligandem kanałem jonowym, który w warunkach fizjologicznych wiąże acetylocholinę). Wiązanie nikotyny zachodzące na styku dwóch podjednostek receptora otwiera kanał, co umożliwia napływ jonów sodu lub wapnia. Napływ tych kationów do wnętrza komórki aktywuje zależne od napięcia kanały wapniowe, dzięki czemu dochodzi do jeszcze większego napływu wapnia. W wyniku jego napływu do neuronów uwalniane są neuroprzekaźniki.