Stała stymulacja serca u pacjentów w wieku podeszłym

W kilku ostatnich dekadach życie wydłużyło się średnio o prawie 5 lat w przypadku mężczyzn i o ok. 4,5 roku w przypadku kobiet. W Polsce żyje ponad 1,1 miliona ludzi w wieku powyżej 80 lat, a prognozy Głównego Urzędu Statystycznego przewidują dalsze wydłużanie się życia. Z drugiej strony co roku zwiększa się liczba implantacji i wymian układów stymulujących serce. W 2009 roku wykonano ich w Polsce 27 194. Rośnie więc liczba pacjentów w wieku podeszłym, u których wszczepia się stymulatory, często także w trybie nagłym, w warunkach oddziałów intensywnej opieki kardiologicznej.

Choroba węzła zatokowego

Choroba węzła zatokowego, znana też jako zespół chorej zatoki, dotyczy całej grupy zaburzeń zatokowo-przedsionkowych, od bradykardii zatokowej do zahamowania zatokowego lub tzw. zespołu bradykardia-tachykardia. Choroba węzła zatokowego znacznie częściej występuje u chorych w wieku podeszłym i jest u nich główną przyczyną implantacji układu stymulującego serce na stałe. Z wiekiem dochodzi do postępującego zwyrodnienia węzła zatokowego, czyli zmniejszenia liczby komórek węzłowych (nawet do 40% po 70 roku życia) oraz zwiększenia zawartości tkanki łącznej i tkanki tłuszczowej, zwłaszcza w strefie okołowęzłowej. Choroba objawia się zwykle zmniejszoną tolerancją wysiłku, dusznością, a w wieku podeszłym często zaburzeniami poznawczymi, wynikającymi z bradykardii i niewydolności chronotropowej, polegającej na zaburzeniu reakcji przyspieszenia czynności serca w odpowiedzi na wysiłek, a ogólnie definiowanej jako brak możliwości osiągnięcia 85% maksymalnej częstości rytmu serca adekwatnej dla wieku. Po pauzie zatokowej może wystąpić tachyarytmia przedsionkowa, tak silnie zwiększająca częstotliwość rytmu serca, że prowadzi do hipotonii i utraty przytomności. U osób w wieku podeszłym do utrat przytomności dochodzi szczególnie łatwo z uwagi na liczne inne czynniki sprzyjające, takie jak: niewydolność baroreceptorów, politerapia i zmiany w naczyniach mózgowych. Ustalenie wskazań do implantacji stymulatora serca u pacjentów w podeszłym wieku z chorobą węzła zatokowego powinno być poprzedzone szczegółową diagnostyką różnicową z uwzględnieniem zaburzeń krążenia mózgowego, które także mogą być przyczyną zawrotów głowy, zaburzeń równowagi lub utrat przytomności. Konieczne jest ustalenie związku między objawami a obrazem elektrokardiograficznym. Istotnym wskazaniem do implantacji stymulatora jest konieczność stosowania leków beta-adrenolitycznych u pacjentów z niewydolnością serca, ponieważ wpływają one depresyjnie na czynność węzła zatokowego, a z drugiej strony każdy pacjent z niewydolnością serca w II-IV klasie według NYHA powinien stosować leki beta-adrenolityczne.