Wprowadzenie do reumatologii

chorób i przyczynił się do zrozumienia mechanizmów odpowiedzialnych za ich obraz kliniczny, a w przypadku wielu z nich radykalnie zmienił metody leczenia. Mimo wszystkich zdobyczy nauki ostateczna przyczyna wielu chorób pozostaje dla nas nadal nieznana. Objawy kliniczne są często maską dla innych niż reumatyczne jednostek chorobowych, dlatego reumatologia wymaga rzetelnej wiedzy internistycznej, a pacjent musi być zawsze postrzegany jako całość, w każdym tego słowa znaczeniu. U podłoża wielu jednostek chorobowych z zakresu reumatologii leżą mechanizmy zapalne na tle autoimmunologicznym. Zdobycze medycyny ostatnich przynajmniej 30 lat spowodowały wielką poprawę w zakresie wczesnej diagnostyki chorób reumatologicznych i zwiększyły możliwości ich skutecznego leczenia. Radykalnie poprawiły się wskaźniki przeżywalności, zmniejszyło się ryzyko wczesnego inwalidztwa. Pamiętać należy – wbrew nadal jeszcze funkcjonującym obiegowym opiniom – że reumatologia w ogromnej większości przypadków dotyczy ludzi młodych. Wczesne ustalenie rozpoznania i właściwe decyzje terapeutyczne mają zatem kluczowe znaczenie nie tylko dla dalszych losów chorych, ale wpływają również na koszty społeczne, niezależnie od wieku pacjentów.

Klasyfikacja chorób reumatycznych podlegała wielokrotnym modyfikacjom. Obecnie najczęściej stosowany jest podział chorób reumatycznych zaproponowany w 1983 roku przez Amerykańskie Towarzystwo Reumatologiczne (American College of Rheumatology, ACR) ¹ . Według tego podziału choroby reumatyczne należą do 10 grup:

I. Układowe choroby tkanki łącznej

1. Reumatoidalne zapalenie stawów
2. Młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów   
3. Toczeń rumieniowaty układowy   
4. Twardzina układowa   
5. Zapalenie wielomięśniowe i zapalenie skórno-mięśniowe   
6. Martwicze zapalenia naczyń i inne choroby naczyń:

• Guzkowe zapalenie tętnic      
• Zapalenia naczyń z nadwrażliwości      
• Ziarniniak Wegenera      
• Olbrzymiokomórkowe zapalenia tętnic:

- Zapalenie tętnicy skroniowej          
- Zespół Takayasu

• Choroba Kawasaki      
• Choroba Behçeta      
• Krioglobulinemia

7. Zespół Sjögrena   
8.  Zespoły nakładania   
9. Inne:   

• Polimialgia reumatyczna      
• Zapalenie tkanki tłuszczowej      
• Rumień guzowaty      
• Nawracające zapalenie chrząstek      
• Zapalenie powięzi z eozynofilią      
• Choroba Stilla u dorosłych

II. Zapalenia stawów z towarzyszącym zapaleniem kręgosłupa (spondyloartropatie)       

1. Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa       
2. Zespół Reitera       
3. Łuszczycowe zapalenie stawów       
4. Zapalenia stawów towarzyszące przewlekłym zapalnym chorobom jelit   

III. Choroba zwyrodnieniowa stawów       

1. Pierwotna       
2. Wtórna   

IV. Zapalenia stawów, zapalenia pochewek ścięgien i kaletek maziowych towarzyszące zakażeniom   

V. Choroby stawów towarzyszące chorobom metabolicznym i dokrewnym       

1. Choroby związane z obecnością kryształów       
2. Zaburzenia biochemiczne       
3. Choroby gruczołów dokrewnych       
4. Choroby z niedoboru odporności       
5. Choroby dziedziczne:           

• Arthrogryposis multiplex congenita           
• Zespoły nadmiernej wiotkości (elastopatie)           
• Postępujące kostniejące zapalenie mięśni   

VI. Nowotwory       

1. Nowotwory pierwotne stawów           

• Maziówczak           
• Mięsak maziówkowy       

2. Nowotwory przerzutowe   
3. Szpiczak mnogi   
4. Białaczki, chłoniaki   
5. Synovitis villonodularis   
6. Osteochondromatosis   
7. Inne   

VII. Zaburzenia nerwowo-naczyniowe   

1. Stawy Charcota   
2. Zespoły uciskowe       

• Obwodowe zespoły uciskowe           

- Zespół cieśni nadgarstka           
- Zespół kanału Guyona           
- Zespół kanału łokciowego       

• Zespoły korzeniowe (radikulopatie)       
• Zespół cieśni kanału rdzeniowego   

3. Odruchowa dystrofia współczulna   
4. Inne   

VIII. Choroby kości i chrząstek   

1. Osteoporoza   
2. Osteomalacja   
3. Osteoartropatia przerostowa   
4. Uogólniona samoistna hiperostoza szkieletu   
5. Zapalenia kości       

• Uogólnione (choroba Pageta)
• Miejscowe   

6. Martwice niedokrwienne kości   
7. Osteochondritis dissecans   
8. Dysplazja kości i stawów   
9. Złuszczenie głowy nasady kości udowej   
10. Costochondritis   
11. Osteoliza i chondroliza   
12. Osteomyelitis   

IX. Zmiany pozastawowe   

1. Zespół bólowy mięśniowo-powięziowy       

• Uogólniony (fibromialgia)       
• Miejscowy

2. Zmiany w krążkach międzykręgowych   

3. Zapalenia ścięgien   

4. Torbiele   

5. Zapalenia powięzi   

6. Przewlekłe napięcie więzadeł i mięśni   

7. Zaburzenia naczynioruchowe   

8. Różne zespoły bólowe   

X. Różne zaburzenia   

1. Różne zaburzenia z towarzyszącymi objawami stawowymi:       

• Urazy       
• Zaburzenia wewnętrzne stawu       
• Choroby trzustki       
• Sarkoidoza       
• Reumatyzm palindromiczny       
• Okresowa puchlina stawów       
• Rumień guzowaty       
• Hemofilie   

2. Inne       

• Siatkowica histiocytowa wieloogniskowa       
• Rodzinna gorączka śródziemnomorska       
• Zespół Goodpasture’a       
• Przewlekłe aktywne zapalenie wątroby       
• Polekowe zespoły reumatyczne       
• Zespół towarzyszący dializom       
• Zapalenia błony maziowej wywołane przez ciało obce       
• Trądzik i hidratenitis suppurativa       
• Zapalenie krostkowe dłoni i podeszew (zespół SAPHO)       
• Zespół Sweeta       
• Inne