Streszczenie
Należy zaznaczyć, że nawet w przypadkach potwierdzonej choroby nowotworowej do 50% przypadków płynu w jamie opłucnowej może mieć etiologię niezwiązaną z tą chorobą, co uwypukla znaczenie właściwego rozpoznania dla wyboru odpowiedniej metody leczenia. Dzięki rozwojowi metod inwazyjnych oraz technik badań histopatologicznych istotnie zwiększyła się przydatność diagnostyczna klasycznych badań cytologicznych oraz biopsyjnych. Podstawową metodą postępowania w przypadku nowotworowego płynu w jamie opłucnowej nadal jest terapia paliatywna. Ustalając sposób leczenia, należy uwzględnić dostępną wiedzę specjalistyczną oraz stan kliniczny chorego. W artykule przedstawiono odsumowanie najistotniejszych informacji na temat patogenezy, rozpoznawania i postępowania w przypadku obecności płynu nowotworowego w jamie opłucnowej. Do przygotowania pracy wykorzystano publikacje z lat 1980-2007 w języku angielskim, znajdujące się w bazie MEDLINE, zawierające słowa kluczowe: pleura, pleural, malignant, pleurodesis oraz thoracoscopy. Obecność płynu nowotworowego w jamie opłucnowej (MPE – malignant pleural effusions), która stanowi niejednorodną grupę patologii, jest ważną przyczyną powikłań w chorobach nowotworowych. Płyn w jamie opłucnowej może pojawić się jako pierwszy objaw choroby nowotworowej, ale może być też jej opóźnionym powikłaniem lub pierwszym objawem nawrotu choroby po zakończonym leczeniu. Płyn nowotworowy w jamie opłucnowejmoże być następstwem pierwotnej choroby rozrostowej w opłucnej, efektem przerzutów krwiopochodnych, przerzutów drogą naczyń chłonnych lub nacieku przez ciągłość nowotworów klatki piersiowej albo guzów znajdujących się poza klatką piersiową. Co prawda prawie każdy nowotwór może być przyczyną takiego płynu, ale w ponad 75% przypadków jest nią nowotwór płuca, sutka, jajnika lub chłoniak. Najczęstszym typem histopatologicznym nowotworu jest przerzutowa postać raka gruczołowego. Do rozwoju międzybłoniaka dochodzi w wyniku nowotworowej transformacji komórek międzybłonka opłucnej. Niezależnie od etiologii płynu nowotworowego mediana czasu przeżycia wynosi około 4 miesięcy; warto jednak pamiętać, że u niektórych chorych może być on znacznie dłuższy. W artykule zebrano najnowsze informacje na temat patogenezy, rozpoznawania oraz leczenia w przypadku nowotworowych płynów w jamie opłucnowej. Do przygotowania pracy wykorzystano publikacje z lat 1980-2007 w języku angielskim, znajdujące się w bazie MEDLINE, wyszukane według słów kluczowych: pleura, pleural, malignant, pleurodesis, thoracoscopy. Patogeneza Nowotworowy płyn opłucnowy jest definiowany jako obecność komórek nowotworowych w jamie opłucnowej. Do rozwoju nowotworowego płynu opłucnowego o charakterze przerzutowym dochodzi w mechanizmie bezpośredniego rozprzestrzeniania się nowotworu znajdującego się w sąsiedztwie (np. nowotworu płuca, piersi lub ściany klatki piersiowej), zajęcia naczyń płucnych z towarzyszącymi zatorami złożonymi z komórek nowotworowych w opłucnej trzewnej lub przerzutów drogą krwiopochodną z odległych ognisk nowotworowych do opłucnej ściennej. Po przedostaniu się komórek nowotworowych do jamy opłucnowej naciek szerzy się wzdłuż blaszek opłucnej i zajmuje mikrootwory odpowiedzialne za drenaż płynu z jamy opłucnowej. Nacieki nowotworowe w opłucnej stymulują również uwalnianie chemokin, przez co zwiększa się przepuszczalność naczyń krwionośnych oraz blaszek opłucnej, co dodatkowo sprzyja powstawaniu wysięku. U chorych na nowotwór może pojawić się płyn opłucnowy związany z obecnością nowotworu, mimo że w jamie opłucnowej nie ma komórek nowotworowych. Taki płyn, nazywany paraneoplastycznym lub paranowotworowym, może być wynikiem zajęcia przez nowotwór węzłów chłonnych śródpiersia, zatkania oskrzela, radioterapii i chemioterapii, zatorowości płucnej, zespołu żyły głównej górnej lub zmniejszonego ciśnienia onkotycznego. Płyn w jamie opłucnowej pojawia się u 20-30% chorych na chłoniaki nieziarnicze i ziarnicę złośliwą. U większości chorych na ziarnicę złośliwą ma on charakter paranowotworowy i wynika z zajęcia przewodu piersiowego. U większości chorych z płynem opłucnowym w przebiegu chłoniaków nieziarniczych rozpoznaje się chłoniaki z komórek T oraz bezpośrednie naciekanie opłucnej. Należy pamiętać, że chłoniaki nieziarnicze to najczęstsza nowotworowa przyczyna chłonkowego płynu opłucnowego. U chorych z chłoniakiem płyn opłucnowy zazwyczaj nie jest jedynym objawem tego nowotworu. Wyjątkiem jest pierwotny wysiękowy chłoniak wielkokomórkowy, który zajmuje wyłącznie lub głównie jamy surowicze, bez cech obecności masy guza w innym miejscu. Obecność takich chłoniaków obserwowano początkowo w przebiegu AIDS powikłanego zakażeniem wirusem Herpes typu 8. U tych chorych może współistnieć mięsak Kaposiego. Obecnie uważa się, że gromadzenie się płynu w jamie opłucnowej w przebiegu pierwotnych chłoniaków wysiękowych jest modulowane przez śródbłonkowy czynnik wzrostu lub czynnik przepuszczalności naczyń, mające istotny wpływ na przepuszczalność ścian naczyń i blaszek opłucnej. U chorych z przewlekłym zakażeniem opłucnej może dojść do rozwoju chłoniaka związanego z ropniakiem opłucnej (pyothorax associated lymphoma) – rzadkiej postaci chłoniaka nieziarniczego.
Dodaj do ulubionych