Streszczenie
Ze względu na duże znaczenie zdrowotne zakażeń pneumokokowych trzeba znać odpowiedź na dwa fundamentalne pytania: Czy warto stosować profilaktykę zakażeń pneumokokowych oraz kogo należy szczepić przeciw pneumokokom?
Odpowiedź na te pytania wymaga znajomości sytuacji epidemiologicznej. W Polsce brakuje jednak wiarygodnych i szczegółowych danych o rozpowszechnieniu zakażeń, uwzględniających etiologię, antybiotykooporność, sytuację w grupach ryzyka, skuteczność szczepień itp. Zalecenia oparte na wynikach badań amerykańskich lub zachodnioeuropejskich obarczone są dużym ryzykiem błędu. Pomimo stopniowo zwiększającej się wiedzy o sytuacji w Polsce nadal musimy korzystać przede wszystkim z informacji pochodzących z innych krajów. Występowanie zakażeń pneumokokowych
Streptococcus pneumoniae jest przyczyną zakażeń górnych i dolnych dróg oddechowych oraz inwazyjnej choroby z bakteriemią, zapaleniem płuc lub opon mózgowo-rdzeniowych. W Stanach Zjednoczonych powoduje rocznie aż 7 mln przypadków zapalenia ucha środkowego, 500 tys. zapaleń płuc, 50 tys. przypadków bakteriemii i 3 tys. zapaleń opon mózgowo-rdzeniowych. Wskaźnik zapadalności wynosi w tym kraju 23/100 tys., ale u osób >65. r.ż. 60/100 tys., a u dzieci <2. r.ż. aż 167/100 tys. U Afroamerykanów zakażenie to występuje 3-5 razy częściej niż u przedstawicieli rasy kaukaskiej, a u Indian zapadalność wynosi 156/100 tys. u osób dorosłych i aż 2396/100 tys. u dzieci <2. r.ż. Europejskie dane epidemiologiczne są mniej dokładne i znacznie bardziej zróżnicowane, nawet w tych samych krajach. Zapadalność na pozaszpitalne zapalenia płuc ocenia się na 100-1200/100 tys., ale u osób w podeszłym wieku wskaźnik ten wzrasta do 3400/100 tys. Etiologię zapalenia płuc udaje się zwykle ustalić tylko w połowie przypadków. Streptococcus pneumoniae jest zdecydowanie najczęstszą przyczyną pozaszpitalnych zapaleń płuc w przypadkach, w których udało się ustalić ich etiologię, odpowiadając za ok. 30-50% przypadków. W Wielkiej Brytanii jest przyczyną 48% zachorowań na pozaszpitalne zapalenie płuc, w Finlandii 41%, w Szwecji 38%, w Hiszpanii 28%, a we Francji 27%.
W Polsce dane epidemiologiczne są niekompletne i mało wiarygodne. Większość szczepów wyhodowanych z krwi stwierdzono w przebiegu zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, które na ogół stanowi tylko kilka procent inwazyjnych zakażeń pneumokokowych. Pomimo obowiązku rejestracji każdego zachorowania i zgonu spowodowanego Streptococcus pneumoniae odnotowuje się zaledwie pojedyncze przypadki zgonów z tego powodu. Świadczy to o wielkim niedoszacowaniu. Po wprowadzeniu programu monitorowania inwazyjnych zakażeń bakteryjnych (program BINet [celem projektu jest poprawa standardów diagnostycznych oraz rozpoznania sytuacji epidemiologicznej pozaszpitalnych inwazyjnych zakażeń bakteryjnych w Polsce – przyp. red.]) liczba wszystkich zarejestrowanych w Polsce inwazyjnych zakażeń pneumokokowych zwiększyła się z 25 przypadków w 1997 r. do 310 w 2009 r. Dla porównania we Francji stwierdza się kilka tysięcy zachorowań rocznie. Zapadalność na inwazyjną chorobę pneumokokową u polskich dzieci ocenia się na 17-19/100 tys. Konsekwencje zakażeń pneumokokowych
Zakażenie Streptococcus pneumoniae jest jedną z najważniejszych przyczyn hospitalizacji i zgonów. W Stanach Zjednoczonych odpowiada za 25-35% przypadków zapaleń płuc wymagających hospitalizacji. U osób w podeszłym wieku lub z chorobami przewlekłymi przebieg tych zakażeń jest cięższy i częściej dochodzi do zgonu. Dotyczy to szczególnie inwazyjnych postaci choroby przebiegających z bakteriemią. Pomimo odpowiedniego leczenia aż 19-28% pneumokokowych zapaleń płuc przebiegających z bakteriemią kończy się zgonem. U chorych w podeszłym wieku śmiertelność w przebiegu pneumokokowych zapaleń płuc z bakteriemią wynosi 30-40%. U dzieci śmiertelność jest niższa (ok. 3%), ale zakażenia pneumokokowe są szczególnie groźne u dzieci ze zmniejszoną odpornością, zwłaszcza gdy dochodzi do zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych. Ocenia się, że zakażenia pneumokokowe powodują rocznie 40 tys. zgonów w Stanach Zjednoczonych i aż 1 mln 600 tys. na świecie.
Ciężki przebieg tych zakażeń i wysoka śmiertelność wynikają ze zdolności bakterii do skutecznego przeciwdziałania mechanizmom obronnym gospodarza (za pośrednictwem takich narzędzi jak otoczka wielocukrowa, proteaza IgA, leukocydyna i adhezyny) oraz do penetracji zainfekowanych tkanek (służą temu czynniki inwazyjne, takie jak otoczka, pneumolizyna, hemolizyna, fimbrie i nadtlenek wodoru). Wśród ponad 90 wykrytych serotypów Streptococcus pneumoniae tylko niewielka liczba szczepów, o szczególnej zakaźności i zjadliwości, powoduje inwazyjne zakażenie pneumokokowe.
Dodaj do ulubionych