Streszczenie
Wstęp
Klinicyści od dawna uważali, że między artropatiami wywołanymi odkładaniem się kryształów a chorobą zwyrodnieniową stawów istnieje związek. Niektórzy uznali nawet chondrokalcynozę (inaczej dnę rzekomą; chondrocalcinosis, CPPD – calcium pyrophosphate deposition disease) za podtyp choroby zwyrodnieniowej stawów. Co zaskakujące, przeprowadzono niewiele badań dotyczących bezpośredniego związku między chondrokalcynozą albo dną moczanową a zwyrodnieniem stawów. Jeszcze mniej można znaleźć publikacji oceniających, czy to odkładanie się kryształów wpływa na postęp choroby zwyrodnieniowej, czy też odwrotnie. Jak wynika z niektórych badań, związek między obecnością kryształów a zwyrodnieniem stawów nie jest przypadkowy, a ich odkładanie się może powodować powstanie lub postęp uszkodzenia stawów w przebiegu choroby zwyrodnieniowej. Inni autorzy kwestionują jednak to stwierdzenie. Jeśli uda się je potwierdzić, może to wpłynąć na sposób terapii występującej powszechnie choroby zwyrodnieniowej stawów, której nadal nie potrafimy skutecznie leczyć.
W artykule przedstawiono zakończone i trwające badania nad rolą odkładania się kryształów, m.in. moczanu sodu i pirofosforanu wapnia, w przebiegu choroby zwyrodnieniowej stawów. Biorąc pod uwagę rozpowszechnienie dny moczanowej (najczęściej spotykanego w USA zapalenia stawów) i to, że istnieją leki modyfikujące stężenie kwasu moczowego w surowicy, szczególną uwagę zwrócono na kryształy moczanu sodu. Kwas moczowy i kryształy moczanu sodu a choroba zwyrodnieniowa stawów
W rozważaniach na temat związku między stężeniem kwasu moczowego a chorobą zwyrodnieniową stawów wskazanie potencjalnej roli rozpuszczalnego kwasu moczowego i jego postaci krystalicznej w rozwoju pełnoobjawowej dny moczanowej wydaje się działaniem uzasadnionym, a nawet niezbędnym. Hiperurykemia a choroba zwyrodnieniowa stawów
Rozpuszczalny kwas moczowy jest cząsteczką biologicznie czynną, co każe przypuszczać, że między hiperurykemią a chorobą zwyrodnieniową stawów istnieje związek, być może o charakterze przyczynowo-skutkowym. Niestety, przeprowadzono bardzo niewiele badań oceniających tę zależność, a ich wyniki nie są jednoznaczne. W wielu badaniach retrospektywnych, w których wykorzystano duże bazy danych epidemiologicznych (w tym NHANES I [National Health and Nutrition Examination Survey] i bazę badania Framingham), nie stwierdzono statystycznie istotnych związków między częstością występowania, ciężkością i patogenezą choroby zwyrodnieniowej stawów a stężeniem kwasu moczowego w surowicy. Należy jednak zaznaczyć, że w większości przypadków głównym celem tych badań nie była ocena roli moczanów w surowicy, tylko takich czynników ryzyka jak nadwaga, płeć i poziom aktywności fizycznej, zaś jeśli chodzi o moczany, skupiano się bardziej na ich stężeniu niż na hiperurykemii jako takiej. Sun i wsp. badali natomiast interakcję między stężeniem moczanu w surowicy a zwyrodnieniem stawów i stwierdzili wyższy odsetek uogólnionej postaci tej choroby u pacjentów z hiperurykemią, choć tylko wtedy, gdy wśród zajętych stawów był staw biodrowy. Podobne wyniki uzyskali wcześniej Acheson i wsp., którzy odkryli silną zależność między stężeniem kwasu moczowego w surowicy a uogólnioną chorobą zwyrodnieniową stawów. W obu pracach autorzy twierdzili, że związek między hiperurykemią a chorobą zwyrodnieniową stawów może wynikać z istnienia wspólnego czynnika ryzyka (np. związany z hiperurykemią wzrost ryzyka martwicy aseptycznej w podchrzęstnym fragmencie kości biodrowej albo współistnienie zespołu metabolicznego lub oporności na insulinę), a nie z bezpośredniego działania obecnego w surowicy moczanu na zaatakowane stawy. Kryształy moczanu sodu, dna moczanowa i choroba zwyrodnieniowa stawów
Zwiększone stężenie kwasu moczowego prowadzi do odkładania się kryształów moczanu sodu w tkankach i ich wytrącania w płynie stawowym. Procesom tym towarzyszy stan zapalny i zwiększona podatność chrząstki stawowej na niszczenie. Do niedawna wykazanie obecności kryształów kwasu moczowego było prawie niemożliwe bez wykonania punkcji stawu w ramach diagnostyki w kierunku dny moczanowej. W związku z tym większość badań nad związkiem między odkładaniem się kryształów moczanu sodu i chorobą zwyrodnieniową stawów przeprowadzonych w latach 70. i 80. XX w. była poświęcona dnie moczanowej, a nie samemu moczanowi. Zauważono w nich, że pacjenci z chorobą zwyrodnieniową stawów i towarzyszącą jej dną moczanową są w starszym wieku niż typowa populacja ze zwyrodnieniem stawów. Simkin i wsp. jako pierwsi opisali dna we zapalenie stawów zajętych wcześniej chorobą zwyrodnieniową drobnych stawów rąk (guzki Heberdena i Boucharda). Później Lally i wsp. po przebadaniu 25 pacjentów z guzkami Heberdena i Boucharda oraz dną moczanową potwierdzoną obecnością kryształów stwierdzili, że kryształy moczanu sodu pośredniczą w epizodach ostrego zapalenia stawów u starszych pacjentów z tymi guzkami, którzy w przeszłości stosowali leki moczopędne. Autorzy tych wczesnych prac zgadzali się co do tego, że dna we zapalenie stawów raczej nakłada się na chorobę zwyrodnieniową, niż w sposób przyczynowy wiąże się z jej rozwojem. Zaznaczono jednak, że dokładna (z uwzględnieniem punkcji zajętych stawów) ocena pacjentów ze zwyrodnieniem stawów i guzkami często prowadziła do rozpoznania dny (choroby w wysokim stopniu poddającej się leczeniu), a co za tym idzie – do zmiany postrzegania uznanych wcześniej za źle rokujące zmian chorobowych.
Dodaj do ulubionych