Ryzyko chorób układu krążenia u pacjentów z niealkoholową stłuszczeniową chorobą wątroby

Zwiększona częstość występowania chorób układu krążenia Wskaźniki ryzyka występowania subklinicznej choroby układu krążenia Pacjenci z niealkoholową stłuszczeniową chorobą wątroby, zarówno dorośli, jak i dzieci, zazwyczaj spełniają kryteria diagnostyczne zespołu metabolicznego (tj. stwierdza się otyłość brzuszną, nadciśnienie tętnicze, aterogenną dyslipidemię oraz zaburzenia tolerancji glukozy) i w związku z tym występują u nich liczne czynniki ryzyka chorób układu krążenia. W porównaniu z osobami z grupy kontrolnej, bez stłuszczenia wątroby, obserwuje się u nich upośledzenie rozkurczu zależnego od przepływu6 i zwiększoną grubość błony wewnętrznej i środkowej w tętnicach szyjnych – dwa wiarygodne wskaźniki subklinicznej miażdżycy – niezależne od otyłości i innych uznanych czynników ryzyka. Mimo iż w niektórych niedawnych badaniach nie wykazano istotnego związku między niealkoholową stłuszczeniową chorobą wątroby a grubością błony wewnętrznej i środkowej w tętnicach szyjnych lub zwapnieniami w tętnicach szyjnych (ocenianymi ilościowo z użyciem tomografii komputerowej), w systematycznym przeglądzie i metaanalizie siedmiu badań przekrojowych (obejmujących łącznie 3497 osób) potwierdzono, że niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby rozpoznana za pomocą ultrasonografii wiąże się silnie ze zwiększoną grubością błony wewnętrznej i środkowej w tętnicach szyjnych oraz większą częstością występowania blaszek miażdżycowych w tętnicach szyjnych. W badaniu przeprowadzonym w 2006 r. stwierdziliśmy, że grubość błony wewnętrznej i środkowej w tętnicach szyjnych była największa u pacjentów z niealkoholowym stłuszczeniowym zapaleniem wątroby, pośrednia u osób z prostym stłuszczeniem wątroby, najmniejsza natomiast u zdrowych osób z grupy kontrolnej dobranych pod względem wieku, płci oraz wskaźnika masy ciała. Zaobserwowaliśmy ponadto, że nasilenie niealkoholowego stłuszczeniowego zapalenia wątroby w ocenie histologicznej korelowało ze stopniem pogrubienia błony wewnętrznej i środkowej w tętnicach szyjnych, niezależnie od klasycznych czynników ryzyka sercowo-naczyniowego, insulinooporności oraz elementów składowych zespołu metabolicznego. W celu potwierdzenia powtarzalności tych wyników będą potrzebne większe badania. U młodych pacjentów z niealkoholową stłuszczeniową chorobą wątroby, którzy nie są otyli, nie mają cukrzycy i nadciśnienia tętniczego, stwierdza się echokardiograficzne cechy wczesnej dysfunkcji lewej komory oraz upośledzenie w niej metabolizmu energetycznego, ocenianego za pomocą spektroskopii rezonansu magnetycznego serca z użyciem fosforu-31. Jawna choroba układu krążenia Biorąc pod uwagę silną korelację między niealkoholową stłuszczeniową chorobą wątroby a wskaźnikami subklinicznej choroby układu krążenia, niewątpliwie nie jest zaskakujące, że u pacjentów z ultrasonograficznie rozpoznaną niealkoholową stłuszczeniową chorobą wątroby częściej występuje jawna choroba układu krążenia niż u osób z grupy kontrolnej bez stłuszczenia. W dużym badaniu, obejmującym ok. 3000 niewyselekcjonowanych pacjentów z cukrzycą typu 2, częstość występowania choroby wieńcowej, choroby naczyniowej mózgu oraz choroby naczyń obwodowych była znacznie większa wśród pacjentów z niealkoholową stłuszczeniową chorobą wątroby niż wśród osób bez tej choroby, niezależnie od klasycznych czynników ryzyka, czasu trwania cukrzycy, stopnia kontroli glikemii, stosowania leków hipolipemizujących, hipoglikemizujących, hipotensyjnych lub antyagregacyjnych, a także występowania elementów składowych zespołu metabolicznego. Podobne wyniki uzyskano w badaniu u dorosłych pacjentów z cukrzycą typu 1. W badaniu kohorty populacyjnej 2088 pracowników [obsługi lotniska – przyp. red.] płci męskiej u osób z ultrasonograficznie rozpoznaną niealkoholową stłuszczeniową chorobą wątroby niezależnie od innych czynników częściej występowała choroba niedokrwienna serca. W innym badaniu u pacjentów skierowanych na koronarografię niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby była związana z większym nasileniem choroby wieńcowej niezależnie od uznanych czynników ryzyka. W jeszcze innym badaniu niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby oceniana za pomocą spektroskopii rezonansu magnetycznego korelowała z upośledzeniem perfuzji mięśnia sercowego u pacjentów z cukrzycą typu 2 i rozpoznaną chorobą serca, niezależnie od klasycznych czynników ryzyka, masy tłuszczu trzewnego oraz wrażliwości tkanek na insulinę (ocenianej za pomocą klamry euglikemiczno-hiperinsulinemicznej). Wreszcie w badaniu autopsyjnym obejmującym 742 dzieci wykazano, że częstość występowania zmian miażdżycowych w tętnicach wieńcowych była dwukrotnie większa wśród tych z niealkoholową stłuszczeniową chorobą wątroby. Zwiększona zapadalność na choroby układu krążenia Główne prospektywne i retrospektywne badania, w których oceniano zależność między niealkoholową stłuszczeniową chorobą wątroby (wykrywaną za pomocą biopsji, ultrasonografii lub oznaczeń aktywności enzymów wątrobowych w surowicy) a zapadalnością na choroby układu krążenia, opisano w tabeli w dodatku uzupełniającym (Supplementary Appendix), dostępnym razem z pełnym tekstem niniejszego artykułu na stronie internetowej NEJM.org.