Streszczenie
Migrena jest przewlekłą, ujawniającą się okresowo chorobą charakteryzującą się nawracającym, silnym, pulsującym bólem głowy, któremu towarzyszą objawy autonomiczne pod postacią nudności, wymiotów, nadwrażliwości na hałas i światło. Między napadami bólu nie pojawiają się żadne dolegliwości. Choroba występuje przez większą część życia, ze zmienną indywidualną częstotliwością. Jest uwarunkowana genetycznie. U jej podłoża leżą zaburzenia nerwowo-naczyniowe z wynaczynieniem neuropeptydów do przestrzeni okołonaczyniowej w naczyniach pajęczynówki. Nie są znane przyczyny osobniczo zmiennych rytmów biologicznych napadów ani ich geneza. Wyróżnia się 2 główne postaci kliniczne migreny: migrena z aurą i bez aury. W każdym momencie postać epizodyczna może przejść w postać przewlekłą. Inne rodzaje migreny stwierdza się rzadziej. Uważa się, że podczas napadu migreny dochodzi do nadmiernego rozszerzenia naczyń mózgowych, głównie pajęczynówki, znajdujących się w stanie jałowego zapalenia wywołanego uwalnianiem z zakończeń nerwowych neuropeptydów, w tym peptydu związanego z genem kalcytoniny (CGRP), substancji P, neurokininy A i tlenku azotu. Wiele badań wskazuje na aktywną rolę pnia mózgu w początkowej fazie migreny. Znajdujące się w nim ośrodki są integralną składową układu nocyceptywnego. Inicjują one zmianę aktywności neuronalnej i naczyniowej w mózgu nazywaną rozprzestrzeniającą się korową depolaryzacją (CSD – cortical spreading depression). Przyczyny migreny nie są znane. Przyjmuje się, że w jej powstawanie zaangażowany jest zarówno układ naczyniowy, jak nerwowy, których spoiwem jest nerw trójdzielny. Całość tworzy funkcjonalny układ trójdzielno-naczyniowy. Głównym celem leczenia migreny jest zniesienie bólu i objawów towarzyszących, zwłaszcza nudności i wymiotów, oraz zapobieganie ewentualnym nawrotom choroby. Zwiększeniu skuteczności leczenia sprzyja dobra współpraca z pacjentem. Ustalenie właściwego leczenia zależy od częstości występowania napadów, czynników prowokujących, natężenia bólu, czasu trwania, objawów towarzyszących i stopnia niesprawności oraz odpowiedzi na leczenie. Obrano 2 kierunki leczenia migreny:
• doraźne – ukierunkowane na zwalczanie napadu
• profilaktyczne, którego celem jest zmniejszenie częstości napadów. W przypadku napadu o łagodnym i umiarkowanym nasileniu stosuje się niesteroidowe leki przeciwzapalne. Lek dobiera się indywidualnie. Ważne jest przyjęcie leku jak najszybciej po wystąpieniu napadu i w odpowiedniej dawce. Takie postępowanie skutkuje szybszym ustąpieniem napadu, większą skutecznością leku, mniejszą liczbą objawów niepożądanych i nawrotów napadu. Preferuje się leki szybko przyswajalne w postaci musującej. Za najskuteczniejszy uważa się kwas acetylosalicylowy w dawce 1000 mg. U chorych z nasilonymi nudnościami i wymiotami kwas acetylosalicylowy w dawce 5-10 mg stosuje się w połączeniu z lekami przeciwwymiotnymi, np. metoklopramidem. Skuteczność kwasu acetylosalicylowego w dawce 5-10 mg jest porównywalna ze skutecznością 100 mg sumatryptanu. Wysoce skuteczne są także inne niesteroidowe leki przeciwzapalne, takie jak diklofenak i naproksen. Powszechnie stosuje się również metamizol. Skuteczny jest także lizynian kwasu acetylosalicylowego, wchłaniający się w jelitach. Jego działanie jest zbliżone do 100 mg sumatryptanu. Inhibitory COX-2 nie wykazują większej skuteczności terapeutycznej niż klasyczne leki przeciwzapalne, a u osób z chorobami układu krążenia powinno się je podawać z dużą ostrożnością. Preferowane są leki doustne, ale – u chorych z nasilonymi nudnościami i wymiotami oraz jeśli oczekiwane jest szybkie ustąpienie bólu – zaleca się leki w postaci pozajelitowej, np. czopki lub spray donosowy. Na ogół leczenie rozpoczyna się od paracetamolu lub kwasu acetylosalicylowego. W przypadku nieskuteczności takiego postępowania wdraża się inne niesteroidowe leki przeciwzapalne. W silnych napadach migreny opornych na takie leczenie od początku stosuje się leki specyficzne zawierające ergotaminę lub leki z grupy tryptanów. Skuteczność ergotaminy i jej pochodnych jest mniejsza niż tryptanów. Poza tym powodują więcej objawów niepożądanych. Obie grupy leków są przeciwwskazane u osób z chorobami naczyniowymi i nadciśnieniem tętniczym. U ok. 1/3 chorych także i te leki nie są skuteczne. Preparaty zawierające ergotaminę dostępne są w postaci tabletek, czopków i sprayu donosowego. Ergotamina charakteryzuje się nieprzewidywalną i osobniczą zdolnością absorpcji. Tabletki zawierają 1 mg ergotaminy, często w połączeniu ze 100 mg kofeiny, natomiast czopki 2 mg ergotaminy i 100 mg kofeiny. Kofeina jest popularnym adiuwantem ergotaminy o prawdopodobnym działaniu przeciwbólowym w migrenie. Dobowy limit tabletek 1 mg ustalono na 6, a czopków 2 mg na dwa. Z uwagi na możliwość polekowego bólu głowy uważa się, że chorzy nie powinni przyjmować tych preparatów częściej niż 2 razy w tygodniu. Ergotamina jest przeciwwskazana u osób z nadciśnieniem tętniczym i chorobami układu krążenia. Najczęstsze objawy niepożądane ergotaminy to: nudności, bóle brzucha, parestezje i kurcze mięśniowe. Dihydroergotamina wykazuje silniejsze działanie obkurczające naczynia żylne niż tętnicze. U chorych z migreną stosowana jest w postaci wstrzyknięć domięśniowych, dożylnych i w postaci sprayu donosowego w jednorazowej dawce 0,5-1,0 mg.
Dodaj do ulubionych