Nowe kliniczne kryteria rozpoznawania łagodnych zaburzeń poznawczych i otępienia spowodowanego chorobą Alzheimera: zalecenia National Institute on Aging i Alzheimer’s Association

Liczne badania potwierdziły ich wiarygodność w rozpoznawaniu prawdopodobnej AD. Charakteryzowały się dobrą czułością sięgającą 81% i trochę gorszą, 70% swoistością. Przez 27 lat stosowania tych kryteriów nastąpił znaczący postęp wiedzy dotyczący patofizjologiii przebiegu klinicznego AD. Wykazano, że proces patofizjologiczny może rozpoczynać się na wiele lat przed pojawieniem się objawów AD w postaci wtórnego zespołu klinicznego, czyli otępienia typu alzheimerowskiego. Ustalono ponadto, że patofizjologicznie otępienie występujące u osób przed 40 rokiem życia nie różni się od stwierdzanego w starszym wieku, nawet po 90 roku życia. Co więcej, zmiany histopatologiczne typowe dla AD można znaleźć zarówno u osób bez zaburzeń poznawczych, jak i wśród osób z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi, a także u chorych z rozwiniętym otępieniem. Wykazano, że zaburzenia pamięci nie zawsze są pierwszymi i głównymi deficytami poznawczymi w przebiegu AD, jak w przypadku zespołu atrofii kory tylnych części mózgu lub w zespole logopenicznej pierwotnie postępującej afazji. Duża heterogenność rozpoznania prawdopodobnego otępienia alzheimerowskiego oraz postęp w rozpoznawaniu innych typów otępień wymusiły poprawę swoistości nowych kryteriów. Czułość i swoistość tych kryteriów ma sięgać 90%. Pojawienie się nowych biomarkerów i danych genetycznych pozwala na bardziej wiarygodną diagnostykę różnicową. Wyniki badań wskazują, że za 50% przypadków autosomalnie dominującej postaci AD o wczesnym początku odpowiadają mutacje w genach białka prekursorowego amyloidu (APP), preseniliny 1 (PSEN1) i preseniliny 2 (PSEN2). Natomiast w przypadku AD o późnym początku jedynym jak dotąd poznanym genetycznym czynnikiem zwiększonego ryzyka wystąpienia choroby jest obecność jednego lub dwóch alleli Ɛ4 genu dla apolipoproteiny E(APOE), podczas gdy nosicielstwo allelu Ɛ2 ma zmniejszać to ryzyko. Przypuszcza się, że przyczyną rodzinnej AD o wczesnym początku może być nadmierne wytwarzanie amyloidu β42 (Aβ42), natomiast w patogenezie sporadycznej AD o późnym początku bardziej istotne jest upośledzenie usuwania złogów Aβ. Wśród biomarkerów możemy wyróżnić trzy grupy:

1. Biomarkery odkładania się Aβ, czyli obniżenie stężenia Aβ42 w płynie mózgowo-rdzeniowym (PMR) i złogi fibrylarne Aβ w obrazowaniu molekularnym pozytonowej tomografii emisyjnej (PET) z zastosowaniem swoistych ligandów odkładania się Aβ.
2. Biomarkery uszkodzenia neuronalnego, takie jak wzrost stężenia białka tau, wskaźnika tau/fosforyzowane tau (phosphorylated tau protein, p-tau) w PMR, zmniejszenie objętości hipokampa lub atrofia przyśrodkowych płatów skroniowych, wskaźnik atrofii mózgu, zmniejszenie metabolizmu glukozy w badaniu FDG-PET i perfuzji w badaniu SPECT (tomografia komputerowa emisji pojedynczego fotonu).
3. Biomarkery biochemiczne: zapalne (cytokiny), stresu oksydacyjnego (izoprostany), inne markery uszkodzenia synaptycznego lub śmierci komórki.

Zatem znaczący postęp wiedzy medycznej i technik diagnostycznych sprawił, że niezbędna stała się rewizja kryteriów opracowanych ponad ćwierć wieku temu. Zespoły ekspertów pracujące pod egidą National Institute on Aging and Alzheimer’s Association (NIA-AA) opublikowały w pierwszym kwartale 2011 roku nowe kryteria diagnostyczne przedklinicznych faz AD, alzheimerowskiego MCI i otępienia typu alzheimerowskiego.