Neurologiczne objawy czynnościowe: diagnostyka i postępowanie

Zaburzenia konwersyjne (DSM-IV 300.11)
Koncepcja zaburzenia konwersyjnego wywodzi się z teorii Freuda. Zgodnie z nią niemożliwy do zaakceptowania konflikt psychologiczny powoduje konwersję stresu psychicznego do objawów fizycznych. Definicja DSM-IV wymaga wykluczenia symulacji i wykazania czynników psychologicznych poprzedzających pojawienie się lub zaostrzenie objawów. Z następnej wersji klasyfikacji DSM (DSM-5) zniknąć może zarówno konieczność wykazania poprzedzających czynników psychologicznych, jak i sam termin konwersja.

Drgawki/zaburzenia ruchowe dysocjacyjne (Zaburzenia konwersyjne) (IC D-10 F44.4-9)
Termin ten sugeruje, że dysocjacja jest ważnym mechanizmem powstawania objawów. Dysocjacja obejmuje wiele objawów. Łączy je brak integracji lub powiązań typowych dla prawidłowo działającej świadomości. Jednak nie wszyscy pacjenci z objawami czynnościowymi opisują objawy dysocjacyjne (zobacz poniżej w części poświęconej zbieraniu wywiadów).

Zaburzenie somatyzacyjne (DSM-IV 300.81)
Termin zaburzenia somatyzacyjne odnosi się do pacjentów z licznymi objawami, których nie można przypisać chorobie i które pojawiają się przed trzydziestym rokiem życia. Obowiązująca definicja wymaga obecności co najmniej jednego objawu konwersyjnego, czterech objawów bólowych i dwóch żołądkowo-jelitowych (zwykle zespół jelita nadwrażliwego) i jednego objawu ze sfery seksualnej (ból w trakcie stosunku, zaburzenia miesiączkowania lub niepowściągliwe wymioty ciężarnych).

Hipochondria
Rozpoznanie hipochondrii jest stawiane u pacjentów zgłaszających nadmierny niepokój o własne zdrowie, a zwłaszcza możliwość zachorowania na ciężkie choroby. Zwykle bardzo często zasięgają oni porad lekarskich, które na chwilę łagodzą ich niepokój. Niepokój o własne zdrowie o różnym nasileniu może być obecny u pacjentów z zaburzeniami psychogennymi/czynnościowymi, jednak może także u nich nie występować.

Zaburzenia pozorowane (DSM-IV 300.19)
Tym terminem opisywane są objawy świadomie udawane w celu uzyskania opieki medycznej lub innych pozafinansowych korzyści.

Zespół Münchausena
Pacjenci z tym zespołem zgłaszają się do różnych szpitali, zwykle zmieniając swoje dane osobowe i wywiad chorobowy. Zespół jest silnie powiązany z głębokimi zaburzeniami osobowości.

Symulacja
Symulacja nie jest rozpoznaniem psychiatrycznym, ale opisuje rozmyślne udawanie objawów w celu uzyskania korzyści materialnych.

Terminologia stosowana przez neurologów
Wielu neurologów, nawet gdy mają do czynienia z ewidentnym przypadkiem zaburzeń czynnościowych lub psychogennych, nie stawia żadnego rozpoznania i ogranicza się do stwierdzenia, że nie udało się udokumentować przyczyny neurologicznej prezentowanych objawów. Termin „czynnościowy” oznacza problem spowodowany raczej zaburzeniem funkcji (układu nerwowego), a nie struktury. Termin ten pozwala ominąć odwołanie się do przyczyny, jednak bywa krytykowany, ponieważ jest za szeroki. Histeria jest starym określeniem, które wiązano z nieprawidłowym funkcjonowaniem macicy (tzw. wędrująca macica), będącej przyczyną dolegliwości somatycznych. Terminy „psychogenny”, „psychosomatyczny” i „somatyzacja” odnoszą się wyłącznie do przyczyn psychologicznych. Termin „medycznie niewytłumaczalny” wydaje się neutralny. Często bywa jednak przez pacjentów i lekarzy rozumiany jako brak umiejętności postawienia odpowiedniej diagnozy, a nie brak wiedzy na temat przyczyn objawów. Należy tu zaznaczyć, że wiele chorób neurologicznych ma niejasne podłoże.
Autorzy pracy w przypadku objawów czuciowych, ruchowych i epizodów utraty świadomości, których nie można wytłumaczyć chorobą, preferują stosowanie takich określeń, jak „czynnościowy” i „dysocjacyjny”, ponieważ odnoszą się one do mechanizmu, a nie przyczyny i omijają bezowocną debatę poświęconą lokalizacji objawów w mózgu lub umyśle. Dodatkową zaletą jest możliwość wykorzystania ich w komunikacji z pacjentami. W artykule dla uproszczenia stosowany jest termin „czynnościowy”, jednak ze świadomością, że termin psychogenny pozostaje popularny.