Postępy w leczeniu jaskry i chorób siatkówki – immunologiczne i komórkowe terapie regeneracyjne

Leczenie chorych polega przede wszystkim na obniżaniu wartości IOP za pomocą leków ograniczających wytwarzanie cieczy wodnistej przez ciało rzęskowe, a także na usprawnieniu odpływu cieczy przez beleczkowanie za pomocą leków, zabiegu laserowego lub chirurgicznego.Często zdarza się jednak, że mimo znacznego obniżenia IOP progresja uszkodzenia pola widzenia postępuje, choć jej tempo jest zwykle wolniejsze niż przed wdrożeniem leczenia. Ostatnio działania terapeutyczne ukierunkowano na neuroprotekcję, tj. ochronę komórek zwojowych siatkówki, których postępujące uszkodzenie leży u podstaw patomechanizmu utraty widzenia. Najnowsze osiągnięcia biologii komórek macierzystych, medycyny regeneracyjnej i terapii komórkowych umożliwiają ochronę, a nawet wymianę komórek uszkodzonych przez podwyższone IOP lub inne, słabiej poznane mechanizmy uszkadzające występujące w przebiegu jaskry. Autor przedstawia przegląd najnowszych osiągnięć w dziedzinie biologii komórek macierzystych oraz biologii komórkowych dostaw czynników neuroprotekcyjnych w leczeniu chorób siatkówki, a także omawia ich potencjalne zastosowania w leczeniu chorych na jaskrę. Przytacza też najnowsze zdobycze w metabolomice i transkryptomice, umożliwiające analizę czynników ochronnych występujących u chorych, u których nie doszło do uszkodzenia nerwu wzrokowego mimo podwyższonego IOP.

Uwagi ogólne

Wyobraźnię chorego słabo widzącego, a także leczącego go okulisty, silnie pobudza możliwość odbudowy uszkodzonej siatkówki przy użyciu komórek macierzystych. Zgodnie z definicją są one pluripotencjalne, co oznacza zdolność do różnicowania się w rozmaite typy komórek. Komórki macierzyste można uzyskać z wczesnych zarodków, po czym, w odpowiednich warunkach, mogą one różnicować się w rozmaite tkanki, np. mięśni, nerek, mózgu, krwi, wątroby, skóry i siatkówki. Komórki macierzyste zidentyfikowano też i wyizolowano z dojrzałych tkanek, w których prawdopodobnie stanowią pulę komórek progenitorowych, zapewniających naprawę i odnowę tkanek różnych typów uszkodzonych po urazie lub w następstwie stresu. Niedawno udało się uzyskać indukowane pluripotencjalne komórki macierzyste z dojrzałych tkanek somatycznych, takich jak fibroblasty skóry i keratynocyty. Dzięki temu powstaje możliwość przygotowywania autologicznych przeszczepów do zastępowania uszkodzonych tkanek.